Bác sĩ Y Ngông Niê Kđăm: người Trí thức của đại ngàn Tây Nguyên (1922 - 2001)

​Trong nỗ lực chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, thực dân Pháp từng sử dụng chính sách bế quan tỏa cảng, hạn chế giáo dục để kìm hãm đồng bào Tây Nguyên. Nhưng từ chính sách cai trị khắc nghiệt ấy, Y Ngông Niê Kđăm (người dân tộc Ê Đê, quê ở Cư M'gar, Đắk Lắk) đã vươn lên trở thành một trong những trí thức kiệt xuất nhất của núi rừng, mang ánh sáng khoa học và lý tưởng cách mạng về cho buôn làng.

​Từng tốt nghiệp Trường Y thuật Đông Dương danh giá, Y Ngông Niê Kđăm có đủ điều kiện để hưởng một cuộc sống sung túc dưới sự trọng dụng của người Pháp. Thế nhưng, tiếng gọi của quê hương đói khổ, bệnh tật đã đánh thức lương tri ông. Khi Cách mạng tháng Tám nổ ra, ông lập tức rũ bỏ danh lợi, tham gia cướp chính quyền tại Đắk Lắk. Bước vào kháng chiến chống Pháp, với chiếc ba lô chứa đầy thuốc men, vị bác sĩ người Ê Đê đã trèo đèo, lội suối khắp Liên khu 5. Ông không chỉ dùng y thuật để cứu sống hàng vạn bộ đội, thương binh, mà còn trực tiếp hướng dẫn đồng bào xóa bỏ những hủ tục mê tín dị đoan, phòng chống bệnh sốt rét và bệnh hủi.

​Năm 1954, tập kết ra Bắc, ông nhận thấy vũ khí quan trọng nhất để thay đổi vận mệnh của Tây Nguyên chính là giáo dục. Ông đã trực tiếp tham gia sáng lập và lãnh đạo các trường Dân tộc nội trú, ươm mầm cho hàng ngàn học sinh con em các dân tộc thiểu số miền Nam. Sau ngày đất nước thống nhất, ông trở lại quê hương, tiếp tục gắn bó máu thịt với đồng bào, trở thành đại biểu Quốc hội trong nhiều khóa liền. Bác sĩ Y Ngông Niê Kđăm là biểu tượng vĩ đại của sự thức tỉnh: một trí thức dân tộc thiểu số dùng tri thức làm vũ khí, cống hiến trọn đời để nâng cao dân trí và bảo vệ sinh mệnh cho buôn làng.