BẠCH ĐẰNG 1288 – KHI CON NƯỚC TRỞ THÀNH ĐỒNG MINH CỦA NGƯỜI ĐẠI VIỆT

Trong lịch sử quân sự Việt Nam, Bạch Đằng là một cái tên đặc biệt bởi dòng sông này đã nhiều lần chứng kiến những chiến thắng quan trọng của dân tộc. Riêng trận Bạch Đằng năm 1288 gắn trực tiếp với tên tuổi Trần Hưng Đạo và được xem là một trong những đỉnh cao của nghệ thuật quân sự thời Trần. Sau thất bại của cuộc xâm lược năm 1285, nhà Nguyên tiếp tục chuẩn bị một cuộc tiến công mới vào Đại Việt. Năm 1287–1288, quân Nguyên tổ chức lực lượng tiến vào nước ta bằng nhiều hướng. Đại Việt một lần nữa đứng trước thử thách lớn. Trần Quốc Tuấn với vai trò Quốc công Tiết chế phải tổ chức lực lượng đối phó với đối phương. Một trong những vấn đề quan trọng của quân Nguyên là hậu cần. Một đội quân lớn tiến sâu vào một đất nước xa lạ cần nguồn lương thực và đường vận chuyển ổn định. Khi tuyến tiếp tế gặp khó khăn, khả năng chiến đấu của quân xâm lược cũng giảm đi. Chính vì vậy, quân Trần tìm cách làm suy yếu hệ thống hậu cần của đối phương. Khi quân Nguyên rơi vào thế phải rút lui bằng đường thủy, Bạch Đằng trở thành địa điểm quyết chiến. Điều làm nên sự đặc biệt của trận đánh là việc quân Trần tận dụng quy luật thủy triều. Những cọc gỗ được đóng xuống lòng sông, phần lớn được bố trí ở những khu vực phù hợp với địa hình và con nước. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết những cọc Bạch Đằng được phát hiện có chiều dài khoảng 1,5 đến 3 mét, được đóng xuống lòng sông, một số cọc cắm nghiêng khoảng 45 độ. Khi thủy triều lên, những bãi cọc có thể bị che khuất bởi nước, khiến đối phương khó nhận biết. Khi nước rút, các cọc dần lộ ra và trở thành chướng ngại đối với những chiến thuyền đang di chuyển. Điều đáng nói là bản thân những chiếc cọc không thể tự tạo ra chiến thắng. Chúng chỉ phát huy tác dụng khi được kết hợp với một kế hoạch tổng thể. Quân Trần phải lựa chọn thời điểm dụ đối phương tiến vào khu vực phù hợp, sau đó phối hợp lực lượng để tấn công. Đây là một chiến thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn và hiểu biết rất sâu về địa hình. Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã gây tổn thất rất lớn cho quân Nguyên và góp phần chấm dứt cuộc xâm lược lần thứ ba. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận đây là trận đánh quan trọng do Trần Hưng Đạo cùng Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông chỉ huy; nhiều tướng Nguyên bị bắt và nhiều chiến thuyền bị quân Trần thu giữ. Điều đặc biệt của Bạch Đằng không chỉ là việc đánh bại một đội quân mạnh. Nó còn cho thấy cách con người có thể biến thiên nhiên thành lợi thế chiến lược. Trần Quốc Tuấn không thể làm cho quân đội Đại Việt đông hơn quân Nguyên, nhưng ông có thể làm cho đối phương phải chiến đấu trong điều kiện do Đại Việt lựa chọn. Đây là điểm cốt lõi của nghệ thuật quân sự. Ngày nay, những cọc gỗ Bạch Đằng vẫn còn được bảo tồn và trưng bày như những chứng tích vật chất của trận chiến. Mỗi chiếc cọc không chỉ là một hiện vật cổ mà còn gợi nhắc về trí tuệ, sự chuẩn bị và khả năng tận dụng thiên nhiên của người Việt. Bạch Đằng vì vậy không chỉ là một chiến thắng quân sự. Đó còn là câu chuyện về việc một dân tộc biết sử dụng chính điều kiện của quê hương mình để bảo vệ độc lập. Và ở trung tâm của câu chuyện ấy là Trần Hưng Đạo – vị tướng đã góp phần biến dòng sông Bạch Đằng thành một dấu mốc bất tử trong lịch sử Việt Nam.