Bạch Đằng 1288 – trận quyết chiến trên sóng nước
Trần Quốc Tuấn chỉ huy tiêu diệt đạo thủy quân Nguyên, khép lại thắng lợi của cuộc kháng chiến lần thứ ba.
THỜI KỲ 4/1288
Tháng 4 năm 1288, thủy quân Nguyên do Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp chỉ huy rút theo sông Bạch Đằng. Đội thuyền đông nhưng tinh thần đã giảm sút vì thiếu lương và thất bại của toàn chiến dịch. Quân Trần dùng thuyền nhẹ ra khiêu chiến rồi giả vờ rút, dẫn đội hình đối phương tiến sâu vào khu vực đã bố trí cọc khi nước triều còn cao.
Khi thủy triều xuống, những bãi cọc lộ ra, thuyền lớn của quân Nguyên mắc kẹt, va đập và mất khả năng cơ động. Từ hai bờ cùng các nhánh sông, quân mai phục đồng loạt tiến công. Hỏa lực, thuyền chiến và các vật liệu gây cháy được sử dụng trong không gian chật hẹp. Đội hình địch rối loạn, nhiều chiến thuyền bị phá, tướng Ô Mã Nhi và nhiều người khác bị bắt.
Chiến thắng không chỉ nhờ bãi cọc. Yếu tố quyết định là khả năng đưa đối phương vào trận địa đúng thời điểm, giữ kín ý định và phối hợp các lực lượng khi con nước thay đổi. Nếu tiến công quá sớm, địch có thể quay ra; nếu quá muộn, chúng có thể vượt qua vùng nguy hiểm. Trần Quốc Tuấn đã biến thời gian, địa hình và tâm lý nóng lòng rút chạy của quân Nguyên thành những thành phần của kế hoạch.
Trên bộ, đạo quân Thoát Hoan cũng bị chặn đánh khi rút qua biên giới. Cuộc xâm lược lần thứ ba thất bại hoàn toàn, chấm dứt ý đồ dùng quân sự khuất phục Đại Việt của nhà Nguyên. Một quốc gia nhỏ đã ba lần đứng vững trước đế chế hùng mạnh nhất thời đại nhờ đoàn kết, cách đánh phù hợp và khả năng chịu đựng lâu dài.
Bạch Đằng năm 1288 là đỉnh cao binh nghiệp của Trần Quốc Tuấn. Ông kế thừa chiến công của Ngô Quyền nhưng không sao chép máy móc; bãi cọc được đặt trong một hệ thống tác chiến hoàn chỉnh. Trận đánh trở thành biểu tượng của trí tuệ quân sự Việt Nam: lấy yếu chống mạnh, lấy địa lợi và lòng dân bù cho chênh lệch lực lượng, tạo thế trước rồi mới đánh trận quyết định.
