BẠCH ĐẰNG – CON SÔNG CỦA NHỮNG HUYỀN THOẠI

Sông Bạch Đằng hay còn gọi là Bạch Đằng Giang, nằm trong hệ thống sông Thái Bình, chảy từ thị xã Quảng Yên (Quảng Ninh) đến huyện Thủy Nguyên (Hải Phòng). Tuy chỉ dài hơn 30km nhưng sông Bạch Đằng là một chứng nhân lịch sử tiêu biểu, gắn tên tuổi của mình với những chiến tích hào hùng nhất, anh dũng nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc.

Tại đây, nhân dân Đại Việt đã làm nên nhiều chiến công vang dội trước kẻ thù xâm lược, tiêu biểu là trận thủy chiến với quân Nam Hán của Ngô Quyền năm 938, trận phục kích chống Tống năm 981 của vua Lê Đại Hành và cuối cùng là trận quyết chiến chiến lược với quân Mông-Nguyên dưới sự lãnh đạo của Trần Quốc Tuấn năm 1288.

Điểm độc đáo trong nghệ thuật chỉ đạo của những nhà cầm quân là lợi dụng địa hình, địa thế hai bên bờ sông cũng như cơ chế lên xuống của triều cường. Trong cả ba trận đánh, quân ta đều có sự chuẩn bị kỹ lưỡng với việc dựng những bãi cọc ngầm trên sông, tạo một trận địa mai phục rất hiểm đối với kẻ thù. Ở các trận đánh này, để đánh lừa thủy quân của địch, ta cho thuyền nhẹ ra khiêu chiến rồi giả vờ bỏ chạy khi thủy triều lên nhằm dụ địch tiến vào bãi cọc ngầm. Lúc thủy triều rút, các bãi cọc ngầm nhô ra chặn đường lui của chúng, thuyền địch va vào nhau vỡ tan tành. Quân ta mai phục ở hai bên bờ sông bất ngờ xông ra đánh úp và tiêu diệt toàn bộ quân thủy của chúng.

Nghệ thuật dựng bãi cọc ngầm trên sông và lợi dụng cơ chế thủy triều để mai phục địch đã được sử dụng nhuần nhuyễn trong cả ba trận đánh. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện lịch sử cụ thể mà Ngô Quyền, Lê Đại Hành hay Trần Quốc Tuấn lại có những sáng tạo mới mẻ, linh hoạt để tạo nên những cách đánh độc đáo riêng và làm nên chiến thắng trước kẻ thù lớn mạnh.

Hiện nay, dấu tích về các bãi cọc ngầm, minh chứng lịch sử quý giá cho những chiến thắng ấy còn được lưu giữ ở nhiều khu vực rải rác dọc lưu vực sông Bạch Đằng như bãi cọc đồng Má Ngựa, bãi cọc tại cánh đồng Vạn Muối, bãi cọc Cao Quỳ, hay bãi cọc giáp đê sông Chanh (thuộc Yên Giang, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh).

Nhiều cọc nhọn Bạch Đằng hiện nay cũng được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Đây đều là những hiện vật quý hiếm còn được lưu giữ lại để chứng minh cho một quá khứ hào hùng của người Việt và dân tộc Việt.