BÀI 2: HÙNG CỨ MỘT PHƯƠNG HOÀNG HOA THÁM – HÙM THIÊNG YÊN THẾ VÀ CUỘC KHỞI NGHĨA KÉO DÀI 30 NĂM

Hoàng Hoa Thám (1858 – 1913), còn gọi là Đề Thám, tên thật là Trương Văn Thám, quê gốc ở xã Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên nhưng sinh ra và trưởng thành tại Bắc Giang. Ông là thủ lĩnh kiệt xuất của cuộc Khởi nghĩa Yên Thế (1884 – 1913) – cuộc khởi nghĩa nông dân chống Pháp kéo dài nhất và oanh liệt nhất trong lịch sử nước ta.

Sau khi phong trào Cần Vương thất bại ở nhiều nơi, Hoàng Hoa Thám đã đứng ra tập hợp nông dân vùng Yên Thế (Bắc Giang) dựng căn cứ chống Pháp. Với địa hình rừng núi hiểm trở cùng nghệ thuật chiến tranh du kích tài tình, ông đã biến vùng đất Yên Thế thành một "pháo đài bất xâm nhập", đẩy nhiều đợt càn quét lớn của quân Pháp vào thế sa lầy và chịu thất bại nặng nề.

Sức mạnh và tài chỉ huy của "Hùm xám Yên Thế" đã buộc thực dân Pháp phải hai lần chấp nhận giảng hòa vào các năm 1894 và 1897, nhượng lại quyền kiểm soát 4 tổng ở Bắc Giang cho nghĩa quân. Trong những năm tháng hòa hoãn, Đề Thám tranh thủ xây dựng lực lượng, biến Yên Thế thành nơi trú ẩn và căn cứ hỗ trợ cho nhiều nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh.

Năm 1909, thực dân Pháp tập trung hơn 15.000 quân cùng vũ khí hiện đại mở cuộc càn quét tổng lực vào Yên Thế. Mặc dù chiến đấu vô cùng dũng cảm, lực lượng nghĩa quân tổn thất dần và Hoàng Hoa Thám bị kẻ phản bội sát hại năm 1913. Cuộc khởi nghĩa Yên Thế tuy thất bại nhưng đã ghi dấu ấn sâu sắc về tinh thần quật cường và lòng yêu nước bất khuất của nông dân Việt Nam.