BÀI 4. NGUYỄN VĂN TRỖI – MỘT TUỔI TRẺ KHÔNG QUÊN

Người thanh niên xứ Quảng

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 tại làng Thanh Quýt, Quảng Nam.

Tuổi thơ của ông gắn với những năm đất nước trải qua chiến tranh và biến động.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, gia đình ông vào Sài Gòn sinh sống.

Tại đây, Nguyễn Văn Trỗi học nghề điện và làm việc tại Nhà máy đèn Chợ Quán. Theo tư liệu của các cơ quan, trường học mang tên ông và Trung ương Đoàn, ông tham gia lực lượng biệt động tại Sài Gòn – Gia Định.

Từ một người thợ điện, ông trở thành một chiến sĩ biệt động.

Một nhiệm vụ trong năm 1964

Năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm vào đoàn quan chức Mỹ.

Ông bị bắt ngày 9 tháng 5 năm 1964.

Từ một người thợ điện, ông trở thành người tù bị giam giữ.

Đối với một người mới 24 tuổi, những tháng ngày trong nhà lao chắc chắn là khoảng thời gian khắc nghiệt.

Nhưng câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi sau này tập trung nhiều vào thái độ của ông trong thời gian bị giam và những phút cuối trước khi hy sinh.

Các tư liệu lịch sử cho biết ông bị đưa ra xét xử và nhận án tử hình.

Những ngày cuối cùng

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại khu vực nhà lao Chí Hòa, Sài Gòn.

Ông khi ấy mới 24 tuổi.

Các phóng viên có mặt tại hiện trường đã ghi lại hình ảnh người thanh niên trước pháp trường.

Những câu nói cuối cùng của ông sau đó được nhiều tài liệu và báo chí trong nước ghi lại, trở thành một phần của hình tượng Nguyễn Văn Trỗi.

Từ thời điểm ấy, cái tên Nguyễn Văn Trỗi không còn chỉ thuộc về một gia đình ở Quảng Nam.

Nó trở thành một cái tên gắn với phong trào thanh niên Việt Nam trong những năm chiến tranh.

Phía sau một người anh hùng là một gia đình

Khi kể về những nhân vật lịch sử, chúng ta thường nhìn họ qua những chiến công.

Nhưng Nguyễn Văn Trỗi còn là một người chồng trẻ.

Năm 1964, ông kết hôn với bà Phan Thị Quyên.

Cuộc hôn nhân ấy chỉ kéo dài trong thời gian rất ngắn.

Chiến tranh đã cắt ngang cuộc sống của hai người.

Những câu chuyện về gia đình Nguyễn Văn Trỗi vì thế cũng là một phần quan trọng để hiểu hơn về sự mất mát của chiến tranh.

Không phải chỉ người lính hy sinh.

Gia đình họ cũng phải sống với những khoảng trống không thể lấp đầy.

Một cái tên đi vào đời sống

Sau khi Nguyễn Văn Trỗi hy sinh, tên ông được đặt cho nhiều trường học, đường phố, công trình.

Cầu Nguyễn Văn Trỗi ở Đà Nẵng là một trong những địa danh quen thuộc mang tên ông.

Hình ảnh người thanh niên xứ Quảng cũng trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, âm nhạc và sân khấu.

Nhưng điều đáng nhớ nhất vẫn là tuổi đời của ông.

24 tuổi.

Một người trẻ hôm nay ở tuổi ấy có thể đang học đại học, bắt đầu công việc, lập gia đình hoặc xây dựng những dự định đầu tiên cho tương lai.

Nguyễn Văn Trỗi không có những năm tháng ấy.

Cuộc đời ông dừng lại giữa chiến tranh.

Nhìn lại từ hôm nay

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Thế hệ trẻ hôm nay lớn lên trong một đất nước hòa bình và có nhiều cơ hội hơn thế hệ trước.

Nhìn lại câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi không phải để lý tưởng hóa chiến tranh.

Ngược lại, ký ức về những người đã hy sinh giúp chúng ta hiểu chiến tranh đã lấy đi của con người những gì.

Một tuổi trẻ.

Một gia đình.

Một tương lai chưa kịp bắt đầu.

Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành một phần của ký ức Việt Nam thế kỷ XX.

Và trong chuyên mục “Một thời hoa lửa”, câu chuyện về anh nhắc chúng ta nhớ rằng lịch sử không chỉ được viết bằng những chiến thắng lớn.

Lịch sử còn được viết bằng những cuộc đời rất trẻ – những con người đã không kịp sống đến tuổi già