Bài giảng giữa hai hồi còi báo động

Trong những năm tháng miền Bắc oanh liệt chống chiến tranh phá hoại, có một lớp học đặc biệt nằm ngay sát trận địa cao xạ ở cửa ngõ Hải Phòng. Thầy giáo là anh giáo trẻ tên Nam, người vừa tốt nghiệp sư phạm đã tình nguyện lên đường, nhưng vì sức khỏe không đủ ra trận nên anh được phân công dạy văn hóa cho các chiến sĩ pháo thủ.

Lớp học là một căn hầm kèo chữ A, bảng đen là cánh cửa kho cũ ghép lại, còn phấn là những thỏi đất sét trắng lấy từ ven sông. Đêm ấy, khi ánh trăng rằm soi rõ những nòng pháo đang vươn cao, Nam đang giảng về bài thơ "Tây Tiến" của Quang Dũng. Giọng anh trầm bổng, vang lên giữa không gian nồng mùi thuốc súng: "Quân xanh màu lá dữ oai hùm...". Những người lính, tay vẫn bám chặt tay quay máy pháo, mắt vẫn chăm chú nhìn vào bầu trời đêm, nhưng tai họ đang nuốt từng lời của Nam. Họ là những chàng trai mới mười tám, đôi mươi, vừa rời ghế nhà trường nên những câu thơ ấy như tưới mát tâm hồn khô hạn vì nắng gió chiến hào.

Bỗng nhiên, tiếng còi báo động hú lên từng hồi dài xé nát không gian. "Máy bay địch cách 30 cây số! Vào vị trí chiến đấu!" – tiếng khẩu đội trưởng quát vang. Nam nhanh chóng thu dọn sổ sách, nhưng anh không xuống hầm trú ẩn mà chạy lại tiếp đạn cho anh em. Trong ánh chớp lửa của đạn cao xạ bắn lên và bom địch dội xuống, Nam thấy những gương mặt học trò của mình rực sáng. Họ không còn là những cậu học sinh lóng ngóng làm toán, mà là những dũng sĩ thép.

Một quả bom nổ gần công sự khiến đất đá phủ lấp cả mâm pháo. Nam lao đến, dùng tay không bới đất để cứu chiến sĩ nạp đạn bị kẹt. Khi máy bay địch rút đi, trận địa tan hoang nhưng nòng pháo vẫn hiên ngang. Nam bị thương ở cánh tay, máu thấm đỏ tay áo sơ mi trắng đã sờn. Anh ngồi bệt xuống cạnh chân pháo, hơi thở hổn hển nhưng vẫn mỉm cười: "Nào, chúng ta học tiếp... đoạn 'Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm'...".

Đêm đó, giữa khói bom còn chưa tan, bài học về lòng yêu nước không còn nằm trên trang giấy mà nó hiển hiện ngay trong từng nhịp thở của thầy và trò. Tình đồng chí giữa người thầy giáo và những người lính pháo thủ đã trở thành một biểu tượng đẹp đẽ: tri thức và súng đạn hòa quyện để bảo vệ bầu trời tổ quốc. Với họ, bài giảng hay nhất chính là sự dũng cảm mà họ dành cho nhau trong phút sinh tử.