Bài học lớn từ những cuốn sách nhỏ

Sách “Người tốt, việc tốt” ra đời từ ý tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhằm tuyên truyền, phổ biến rộng rãi những điển hình “Người tốt, việc tốt” trong phong trào thi đua yêu nước ở các ngành, các giới, qua đó nhân dân ta học tập và làm theo những tấm gương này. Bác mong muốn những tấm gương “Người tốt, việc tốt” được nhân rộng trong toàn dân, đẩy lùi những hủ tục và những thói xấu của xã hội cũ, xây dựng con người mới với những phẩm chất tiêu biểu, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Với tầm nhìn chiến lược của một nhà lãnh đạo thiên tài, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá đúng đắn tầm quan trọng của con người trong cuộc cách mạng gian khó này. Bác từng nói: “Con người là vốn quý nhất, con người quyết định tất cả. Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa”[1]. Tuy nhiên, theo Bác, trong mỗi con người luôn có cái thiện và cái ác cùng song song tồn tại; bên cạnh những phẩm chất tốt được kế thừa từ những truyền thống tốt đẹp của cha ông ta để lại, những thói hư tật xấu bắt nguồn từ chủ nghĩa cá nhân, con đẻ của chế độ người áp bức bóc lột người từ hàng nghìn năm để lại vẫn còn tồn tại, hằn sâu trong nếp nghĩ, cách sống của mỗi người dân Việt Nam như thói ích kỷ, tham lam, vô kỷ luật, lười biếng, tham ô, lãng phí, gia trưởng, xem thường phụ nữ… Nếu không có biện pháp đẩy lùi thì những tật xấu có thể làm méo mó tâm hồn con người và làm cản trở bước tiến của xã hội. Do đó, vấn đề cấp bách đặt ra nhằm đạt được mục tiêu “xây dựng một xã hội hoàn toàn mới chưa từng có trong lịch sử dân tộc ta” là phải làm sao để xây dựng được những con người mới với những phẩm chất tiêu biểu, có đủ đức, đủ tài, luôn sẵn sàng phục vụ lợi ích của đất nước, của nhân dân. Trong nhiều hình thức và biện pháp khác nhau nhằm thực hiện chiến lược trồng người đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phương pháp nêu gương, học tập gương người tốt, việc tốt được Bác lựa chọn. Bác cho rằng: “Lấy những tấm gương người tốt, việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những biện pháp tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” [2].
Cuốn sách “Hợp tác xã là nhà, xã viên là chủ” được trưng bày tại Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Ảnh Thanh Loan. Sau ngày hoà bình lập lại ở miền Bắc, Bác đã yêu cầu các tờ báo của Đảng, của các đoàn thể mở mục “Người mới, việc mới”, sau này đổi thành “Người tốt, việc tốt” nhằm nêu lên những tấm gương Người tốt, việc tốt trong phong trào thi đua yêu nước ở các cấp, các ngành. Theo Người, dù ở đâu và làm bất cứ công việc gì thì bằng những việc làm cụ thể của mình, những gương Người tốt, việc tốt cũng sẽ gây được một tiếng vang và tác động tích cực lại cộng đồng, lôi kéo được mọi người xung quanh cùng làm theo. Từ năm 1956 mỗi khi đọc sách, xem báo thấy những gương Người tốt, việc tốt, Bác cắt dán, ghi chép và sưu tập lại. Sau hơn 10 năm, số lượng những câu chuyện về gương Người tốt, việc tốt được Bác sưu tập khá lớn. Tháng 5/1968, Bác đề nghị Ban Tuyên huấn trung ương cho in lại những câu chuyện này thành sách. Bác gợi ý in sách với khổ nhỏ có thể bỏ túi, câu chữ, nội dung phải ngắn gọn, dễ hiểu để nhân dân ta dễ làm theo. Những cuốn sách “Người tốt, việc tốt” như: “Dân tộc anh hùng giai cấp tiền phong” của giai cấp công nhân; “Hợp tác xã là nhà, xã viên là chủ” của giai cấp nông dân; “Vì nước vì dân” của các lực lượng vũ trang; “Thế hệ anh hùng” của thanh niên; “Việc nhỏ nghĩa lớn” của thiếu niên; “Dũng cảm đảm đang” của phụ nữ…, đã ra đời giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta đang trong giai đoạn quyết liệt, góp phần đắc lực xây dựng nên con người mới xã hội chủ nghĩa với những phẩm chất tiêu biểu. Qua những cuốn sách “Người tốt, việc tốt”, những tấm gương làm nhiều việc tốt, mang lại lợi ích cho cộng đồng trong cuộc sống hằng ngày như các em nhỏ thật thà, dũng cảm, yêu thương bạn; công nhân, trí thức có sáng kiến trong sản xuất, công tác; chiến sĩ bắn rơi máy bay…, được tôn vinh và nâng lên thành điển hình như: Anh Cao Xuân Nhì (Vĩnh Phúc) mù cả hai mắt vẫn tích cực trồng cây; em Nguyễn Ngọc Ký (Nam Định) bị liệt cả hai tay, phải viết bằng chân nhưng vẫn học giỏi; em Nguyễn Ngọc Thể (Hà Nội) nhặt được của rơi trả lại người mất… Nhiều tấm gương như vậy đã làm nên cuộc sống mới không phải nhờ những sự tích oanh liệt mà bằng những việc làm cụ thể, thiết thực trong cuộc sống hằng ngày, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Những việc bình thường ấy, ai cũng có thể làm được nếu cố gắng một chút. Và nếu ai cũng làm theo người tốt, việc tốt thì cái tốt sẽ thành phổ biến và xã hội ta sẽ ngày càng tốt lên”.[3] Nhìn nhận lại phong trào Người tốt, việc tốt Bác đã dày công gây dựng, chúng ta thấy được tình yêu thương, trân trọng con người và tầm nhìn sâu rộng của Bác về vai trò của con người trong sự nghiệp cách mạng. Bác thường nói: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”, sự nghiệp cách mạng nếu không có sức mạnh của toàn dân sẽ không bao giờ đi đến thắng lợi cuối cùng; vì vậy, vấn đề “trồng người” được Bác dành sự quan tâm đặc biệt. Để phong trào tôn vinh đúng người, đúng việc, từ năm 1959 Bác cho xác minh những câu chuyện về gương “Người tốt, việc tốt” và nếu đúng sự thật, Bác tặng thưởng Huy hiệu của mình để cổ vũ động viên. Sau mỗi tháng Bác đều yêu cầu cán bộ văn phòng tổng kết lại xem mỗi tỉnh, ngành, bộ, trường được thưởng bao nhiêu Huy hiệu và tìm hiểu xem tại sao nơi này, ngành này nhiều; nơi khác, ngành khác ít. Trong 10 năm (1959-1969), Bác đã tặng thưởng hơn 4.000 Huy hiệu cho các tập thể, cá nhân được nêu gương trong phong trào này. Những tấm Huy hiệu của Người tuy không mang giá trị cao về vật chất nhưng lại mang ý nghĩa to lớn về tinh thần và được các cá nhân nâng niu trân trọng, xem như những món quà vô giá. Cho đến những ngày cuối cùng của cuộc đời, khi lâm bệnh, Bác vẫn theo dõi phong trào này. Trên bàn làm việc của Bác, những cuốn sách “Người tốt, việc tốt”, những tờ báo hằng ngày, hàng tuần còn mang bút tích của Bác đánh dấu son, ghi rõ thưởng Huy hiệu cho những người làm việc tốt. Được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Bác, phong trào Người tốt, việc tốt đã thực sự đi vào thực tiễn, có sức mạnh lan toả, tạo được một bước chuyển mới trong đời sống của nhân dân ta. Gương Người tốt, việc tốt đã lôi cuốn hàng triệu người thi đua trở thành người tốt, làm nhiều việc tốt hằng ngày. Phong trào đã thực sự trở thành chất men nuôi duỡng “cái tốt” trong mỗi con người “nảy nở như hoa mùa xuân”; đẩy lùi những thói hư, tật xấu, những hủ tục của xã hội cũ vào bóng đêm của quá khứ. Mỗi người dân đều ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình đối với đất nước, tự tin hơn ở mình, ở những việc mình làm, dù nhỏ nhưng vì lợi ích chung của tập thể, của xã hội. Phong trào đã nhân rộng những điển hình tiên tiến trong toàn dân, khích lệ lòng yêu nước trong mỗi cá nhân tạo nên một sức mạnh kỳ diệu giúp dân tộc ta có thể đánh thắng giặc Mỹ và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội trong một giai đoạn lịch sử vô cùng khó khăn gian khổ. Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ thông tin truyền thông, những cuốn sách về Người tốt, việc tốt tuy không còn phổ biến bởi chúng đã được thay thế phương tiện truyền thông khác như qua internet, truyền hình, đài phát thanh, báo chí…, nhưng ý nghĩa, giá trị của phong trào Người tốt, việc tốt mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động và dày công gây dựng vẫn còn nguyên trong đời sống xã hội. Những tấm gương Người tốt, việc tốt vẫn được tuyên truyền sâu rộng trong nhân dân, có ảnh hưởng tích cực và được xã hội đề cao như những tấm gương trong việc xoá đói giảm nghèo, đi lên làm giàu chính đáng, những tấm gương vượt khó để học tập tốt, những chiến sỹ bộ đội, công an đã dũng cảm xả thân mình khi làm nhiệm vụ, và còn rất nhiều những tổ chức, doanh nghiệp đã dành một phần lợi nhuận của mình để đóng góp vào các hoạt động xã hội như xây dựng nhà tình nghĩa, gây quỹ khuyến học, xây dựng hạ tầng... Chính họ đã và đang tích cực phát huy truyền thống thi đua làm nhiều việc tốt mang lại lợi ích cho đất nước, giúp đẩy lùi những thói hư tật xấu vẫn còn tồn tại, hướng con người tới những giá trị chân, thiện, mỹ, tạo ra một động lực to lớn giúp xã hội phát triển. Sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và hội nhập với thế giới đã và đang đặt ra cho dân tộc ta nhiều yêu cầu và thách thức mới. Chúng ta càng cần nhiều hơn nữa những tấm gương Người tốt, việc tốt trong thời đại mới. Nhận thức sâu sắc vấn đề này, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến việc phát triển phong trào Người tốt, việc tốt, điển hình cho sự phát triển, tiếp nối phong trào này chính là đợt vận động toàn dân “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, qua đó những tư tưởng, đạo đức và phong cách sống tốt đẹp của Bác được phát huy trong chính mỗi con người, là động lực đưa đất nước đi lên sánh kịp với bè bạn năm châu. Nếu ví mỗi người làm việc tốt như một bông hoa đẹp, thì Bác Hồ là bông hoa đẹp nhất kết tinh cao quý nhất sắc hương của các loài hoa trong rừng hoa của dân tộc ta. Mỗi người cố gắng để trở thành người tốt, làm nhiều việc tốt chính là đã học tập và làm theo tấm gương Hồ Chí Minh và mang trong mình một chút ít hương sắc của Bông hoa Bác Hồ. Hơn năm mươi năm Bác đã đi xa, cũng là hơn năm mươi năm mà ngày ngày lớp lớp các thế hệ cán bộ công tác tại Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh thực hiện công việc đầy ý nghĩa mà Đảng và Nhân dân giao phó, đó là gìn giữ, bảo quản và phát huy tốt giá trị những di sản vô giá của Người để lại, trong đó có những cuốn sách “Người tốt, việc tốt” để con cháu muôn đời sau hiểu được những bài học sâu sắc về việc xây dựng và phát triển con người – một vấn đề của mọi thời đại hướng tới một xã hội tốt đẹp như mong muốn của Bác mà ở đó “Mỗi người tốt, việc tốt đều là một bông hoa đẹp, cả dân tộc ta là một vườn hoa đẹp”./. [1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.9, tr.323, Nxb Chính trị quốc gia, H.2000 [2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.12, tr.547 [3] Trần Kư: Bác Hồ với sách người tốt, việc tốt, Nxb Quân đội Nhân dân, H.1998 Ths Lê Thị Thanh Loan