Bài thơ bên sông Như Nguyệt
Cuối thế kỷ XI, nhà Tống ráo riết chuẩn bị xâm lược Đại Việt. Chúng tập trung quân đội ở biên giới, tích trữ lương thực và tìm cách phối hợp với Chiêm Thành để đánh từ hai phía.
Đứng trước hiểm họa ấy, Lý Thường Kiệt quyết định “tiên phát chế nhân” — ra tay trước để phá thế mạnh của địch. Cuối năm 1075, quân Đại Việt vượt biên đánh vào các châu Ung, Khâm, Liêm của nhà Tống. Sau khi phá hủy kho tàng, lương thảo và căn cứ quân sự, quân ta chủ động rút về nước.
Đầu năm 1077, quân Tống do Quách Quỳ chỉ huy tiến sang Đại Việt. Để ngăn bước tiến của giặc, Lý Thường Kiệt xây dựng phòng tuyến lớn bên sông Như Nguyệt, tức sông Cầu ngày nay. Hàng tre dày đặc được cắm dọc bờ nam, chiến lũy kiên cố trải dài nhiều cây số.
Quân Tống nhiều lần tìm cách vượt sông nhưng đều bị đánh bật. Hai bên giằng co trong nhiều tháng. Quân giặc tuy đông nhưng ngày càng mệt mỏi vì thiếu lương thực và bệnh tật.
Một đêm khuya, giữa màn sương lạnh trên sông, quân sĩ Đại Việt nghe vang lên bài thơ thần:
“Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư…”
Lời thơ như tiếng sấm giữa đêm, khẳng định chủ quyền thiêng liêng của đất nước. Tinh thần quân dân Đại Việt vì thế càng thêm vững mạnh.
Khi quân Tống suy yếu, Lý Thường Kiệt bất ngờ cho quân vượt sông tập kích doanh trại địch. Cuộc phản công dữ dội khiến quân Tống tổn thất nặng nề. Quách Quỳ buộc phải chấp nhận rút quân về nước.
Trận Như Nguyệt năm 1077 đã bảo vệ vững chắc nền độc lập Đại Việt thời nhà Lý. Đây cũng là một trong những chiến thắng tiêu biểu cho nghệ thuật phòng thủ kết hợp phản công của quân dân Việt Nam.
