BÀI THƠ TUYỆT MỆNH TRONG NHÀ LAO HỎA LÒ

Hoàng Văn Thụ là người con ưu tú của dân tộc Tày, một nhà lãnh đạo xuất sắc đã có công lớn trong việc xây dựng và củng cố An toàn khu Việt Bắc. Tháng 8 năm 1943, trong khi đang làm nhiệm vụ tại Hà Nội, ông bị mật thám Pháp phục kích bắt giữ tại ngõ Nam Hương.

Biết ông là một nhân vật trọng yếu của cơ quan Trung ương Đảng, thực dân Pháp đã dùng mọi thủ đoạn nham hiểm nhất. Ban đầu, chúng giở trò dụ dỗ, hứa hẹn sẽ cho ông giữ chức quan to, được sống trong nhung lụa nếu ông chịu hợp tác. Khi bị ông nhổ nước bọt vào mặt, chúng liền chuyển sang tra tấn vô cùng tàn khốc. Tại xà lim án chém của nhà tù Hỏa Lò, chúng trói gập người ông, tra điện, đổ nước xà phòng, dùng gậy sắt đánh vỡ cả mảng lưng. Thể xác ông bị đày đọa đến mức không thể tự đứng vững, nhưng ý chí của người cộng sản vẫn sắc bén như gươm. Ông đã tuyên bố thẳng vào mặt kẻ thù: "Trong từ điển của chúng tôi không có chữ Đầu Hàng. Ngọc nát còn hơn giữ ngói lành!".

Trong xà lim tối tăm chờ ngày ra pháp trường, Hoàng Văn Thụ đã sáng tác bài thơ tuyệt mệnh gửi lại cho đồng chí, anh em. Những vần thơ hào sảng vang lên như một bản tráng ca: "Mác kề cổ, súng kề tai / Cốt sao cho rạng mặt trai nước nhà".

Rạng sáng ngày 24 tháng 5 năm 1944, thực dân Pháp đưa ông ra trường bắn Tương Mai (Hà Nội). Bầu trời Hà Nội mờ sương. Hoàng Văn Thụ bước ra pháp trường với phong thái ung dung, đàng hoàng như một người đi vào cõi vĩnh hằng. Khi tên quan tòa hỏi ông có muốn bịt mắt không, ông từ chối và cất cao tiếng hát bài Quốc tế ca. Tiếng súng nổ rền vang, người cộng sản kiên trung ngã xuống khi tài năng đang ở độ chín muồi nhất (35 tuổi), để lại niềm tự hào vô bờ bến cho những người đồng chí đang tiếp tục chặng đường giành độc lập.

III. CẢM NHẬN CỦA TÁC GIẢ

Khí tiết "Ngọc nát còn hơn giữ ngói lành" của Tổng Bí thư Hoàng Văn Thụ là đỉnh cao của sự tự trọng và lòng kiêu hãnh dân tộc. Ông thà chịu chết đau đớn để giữ gìn phẩm giá rực sáng như viên ngọc, chứ tuyệt đối không chịu khuất phục để sống hèn hạ như viên ngói vỡ. Bài học về lòng tự trọng ấy vô cùng thấm thía trong bối cảnh xã hội ngày nay. Tôi luôn dùng câu chuyện của ông để giáo dục học sinh về khí tiết làm người: Phải sống ngay thẳng, tự trọng và không bao giờ đánh đổi danh dự vì bất kỳ sự cám dỗ nào.