Bài thơ tuyệt mệnh và nụ cười chiến thắng trước họng súng

Tháng 8 năm 1943, do có kẻ phản bội chỉ điểm, Hoàng Văn Thụ bị mật thám Pháp vây bắt tại khu vực ngõ Nam Ngư (Hà Nội). Biết anh là nhà lãnh đạo tối cao của Đảng, thực dân Pháp đã dùng mọi cực hình tra tấn dã man nhất tại nhà tù Hỏa Lò hòng khuất phục anh. Chúng giật điện, đóng đinh vào tay và dùng cả tiền tài, chức tước dụ dỗ, nhưng tất cả đều thất bại trước ý chí sắt đá của người chiến sĩ xứ Lạng.

Không thể khuất phục được anh, tòa án quân sự của thực dân Pháp đã kết án tử hình Hoàng Văn Thụ. Rạng sáng ngày 24 tháng 5 năm 1944, chúng áp giải anh ra pháp trường Tương Mai (Hà Nội). Đứng trước họng súng của đội hành hình, khi tên quan tòa Pháp hỏi anh có cần bịt mắt hay nói lời xin ân xá không, Hoàng Văn Thụ đã hiên ngang ngẩng cao đầu, gạt phắt đi và dõng dạc tuyên bố: "Tôi không cần bịt mắt. Kẻ cần xin ân xá chính là các ông, những kẻ đi xâm lược!".

Trước giờ phút quyết định, anh đã ung dung ngâm vang bài thơ tuyệt mệnh gửi lại cho đồng chí, đồng bào — bài thơ đã trở thành khúc tráng ca bất tử của lòng yêu nước:

"Việc nước xưa nay có bại thành
Chớ nên oán hận khóc chịu tình
Đời trai chiến đấu muôn ngàn khổ
Chết bởi vì dân, chết cũng vinh!"

Khi loạt đạn tàn khốc vang lên, người chiến sĩ cộng sản 35 tuổi đã anh dũng ngã xuống với nụ cười ngạo nghễ chiến thắng trên môi. Sự hy sinh lẫm liệt của Hoàng Văn Thụ đã thắp lên ngọn lửa căm thù sục sôi, thôi thúc hàng vạn thanh niên Hà Nội và cả nước đứng lên làm nên cuộc Cách mạng Tháng Tám vĩ đại.