Bài thơ viết giữa những năm tháng binh đao

Giữa thời đại mà chiến tranh trở thành thử thách thường xuyên đối với Đại Việt, Phạm Ngũ Lão không chỉ cầm gươm ra trận mà còn dùng thơ để thể hiện chí hướng của mình. Tác phẩm nổi tiếng nhất gắn với tên tuổi ông là Thuật hoài.

Hai câu thơ mở đầu khắc họa hình ảnh người tráng sĩ đứng giữa non sông và mang trong mình khí thế của ba quân. Hai câu sau thể hiện khát vọng lập công, lập danh và nỗi day dứt của người nam nhi khi chưa hoàn thành chí lớn. Bài thơ đã trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học thời Trần.

Điều đáng chú ý là hình tượng trong bài thơ tương ứng với chính cuộc đời tác giả. Phạm Ngũ Lão không phải một nhà thơ sống tách khỏi chiến trường. Ông là người trực tiếp tham gia các cuộc chiến chống Nguyên - Mông và nhiều chiến dịch quân sự khác.

Bởi vậy, Thuật hoài không chỉ là lời nói về chí làm trai mà còn phản ánh tinh thần của một thế hệ tướng sĩ sống trong thời kỳ Đại Việt phải liên tục bảo vệ nền độc lập.

Bài thơ ngắn, nhưng hình ảnh người tráng sĩ trong đó đã vượt khỏi thời đại nhà Trần để trở thành một biểu tượng văn học về chí khí nam nhi.