Bài viết ĐỒNG CHÍ NGUYỄN THỊ BÌNH – NHÀ NGOẠI GIAO BẢN LĨNH, NGƯỜI CON ƯU TÚ CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM

Từ truyền thống gia đình yêu nước đến con đường hoạt động cách mạng

Đồng chí Nguyễn Thị Bình, tên khai sinh là Nguyễn Châu Sa, sinh năm 1927 tại tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Đồng chí là cháu ngoại của nhà yêu nước Phan Châu Trinh, người có nhiều đóng góp cho phong trào vận động cải cách và nâng cao dân trí đầu thế kỷ XX. Truyền thống gia đình cùng bối cảnh đất nước trải qua những biến động lịch sử đã góp phần hình thành ở đồng chí tinh thần yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với vận mệnh dân tộc.

Từ năm 1944, khi mới 17 tuổi, đồng chí đã tham gia các phong trào học sinh, sinh viên, phụ nữ và đấu tranh bảo vệ hòa bình của giới trí thức. Năm 1947, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, nay là Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí tích cực hoạt động cách mạng tại miền Nam, từng bị bắt giam và trải qua những năm tháng tù đày. Những thử thách ấy không làm gián đoạn con đường hoạt động mà càng thể hiện sự kiên định của người chiến sĩ cách mạng trước hoàn cảnh khó khăn.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đồng chí tiếp tục tham gia các hoạt động chính trị, xã hội và đấu tranh vì hòa bình. Năm 1960, đồng chí giữ cương vị Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam. Đến năm 1961, đồng chí được giao tham gia công tác đối ngoại, đảm nhiệm những nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động ngoại giao của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Đây là bước chuyển quan trọng trong sự nghiệp của đồng chí, đưa một cán bộ trưởng thành từ phong trào đấu tranh cách mạng đến với mặt trận ngoại giao quốc tế – nơi đòi hỏi không chỉ lập trường chính trị vững vàng mà còn cần kiến thức, khả năng giao tiếp, sự nhạy bén và nghệ thuật ứng xử trong những tình huống phức tạp.

Dấu ấn tại Hội nghị Paris – bản lĩnh của người phụ nữ Việt Nam trên trường quốc tế

Cuối năm 1968, khi cuộc đàm phán về Việt Nam tại Paris bước vào giai đoạn quan trọng, đồng chí Nguyễn Thị Bình được cử tham gia đoàn đại biểu Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Ngày 02/11/1968, đồng chí có mặt tại Paris và phát biểu về lập trường, giải pháp của Mặt trận nhằm chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.

Ngày 25/01/1969, Hội nghị bốn bên về Việt Nam chính thức khai mạc phiên họp đầu tiên. Đồng chí Nguyễn Thị Bình giữ vai trò Phó Trưởng đoàn đại biểu Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Tháng 6/1969, sau khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập, đồng chí đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Cách mạng lâm thời tại Hội nghị Paris.

Trong gần năm năm đàm phán, từ ngày 13/5/1968 đến ngày 27/01/1973, Hội nghị Paris trải qua những cuộc thương lượng công khai và tiếp xúc riêng kéo dài, với nhiều bất đồng gay gắt về những vấn đề cốt lõi của cuộc chiến tranh. Đây không đơn thuần là một diễn đàn ngoại giao mà còn là nơi các bên kiên trì bảo vệ lập trường, tranh luận về những vấn đề liên quan trực tiếp đến độc lập, chủ quyền, quyền tự quyết và tương lai của Việt Nam.

Điểm nổi bật trong phong cách ngoại giao của đồng chí là sự kết hợp giữa kiên định về nguyên tắc và linh hoạt trong sách lược; giữa lập luận chính trị với cách ứng xử mềm mỏng, lịch thiệp; giữa việc bảo vệ lập trường của đoàn đàm phán với nỗ lực đối thoại, giải thích và thuyết phục. Trong điều kiện phải hoạt động giữa môi trường quốc tế phức tạp, đồng chí đã sử dụng khả năng ngoại ngữ, sự am hiểu tình hình và phong thái tự tin để trình bày quan điểm của mình, qua đó tạo được sự chú ý của giới truyền thông và công chúng quốc tế.

Hình ảnh nữ Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thị Bình trong tà áo dài truyền thống, với nụ cười điềm đạm và những phát biểu sắc sảo, đã trở nên quen thuộc với báo chí nước ngoài. Cách gọi thân mật “Madam Bình” phản ánh sự chú ý mà giới truyền thông quốc tế dành cho đồng chí trong những năm tháng đàm phán tại Paris. Nhưng phía sau hình ảnh ấy là một quá trình chuẩn bị công phu, sự kiên trì trước những cuộc thương lượng kéo dài và trách nhiệm lớn lao của người đại diện cho lập trường của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Chùm ảnh tư liệu

1 / 8

Ảnh tư liệu của bài viết.

Ngày 27/01/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Hiệp định quy định Hoa Kỳ và các bên liên quan thực hiện những cam kết về chấm dứt chiến tranh, rút quân Mỹ và quân đồng minh của Mỹ khỏi miền Nam Việt Nam, đồng thời xác lập những nguyên tắc quan trọng liên quan đến độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Việc ký kết Hiệp định Paris là kết quả của quá trình đấu tranh lâu dài trên cả mặt trận quân sự, chính trị và ngoại giao, với sự đóng góp của nhiều lực lượng, nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Việt Nam. Trong thắng lợi chung ấy, đồng chí Nguyễn Thị Bình đã hoàn thành trọng trách của một nhà ngoại giao trực tiếp tham gia đàm phán, góp phần thể hiện tiếng nói và lập trường của phía cách mạng miền Nam trước cộng đồng quốc tế.

Dấu ấn của đồng chí tại Paris vì thế không chỉ nằm ở vị trí của một nữ trưởng đoàn đàm phán, mà còn ở khả năng chuyển tải thông điệp về khát vọng hòa bình, độc lập và thống nhất đất nước bằng ngôn ngữ ngoại giao có sức thuyết phục. Đó cũng là một minh chứng cho vai trò của ngoại giao trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp giáo dục và xây dựng đất nước

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, đồng chí Nguyễn Thị Bình tiếp tục được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách quan trọng. Từ năm 1976 đến năm 1987, đồng chí giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục, tham gia lãnh đạo ngành trong giai đoạn đất nước vừa thống nhất, phải khắc phục hậu quả chiến tranh và từng bước xây dựng hệ thống giáo dục trên phạm vi cả nước.

Đây là giai đoạn có nhiều khó khăn, khi cơ sở vật chất còn thiếu thốn, điều kiện dạy và học giữa các vùng có sự chênh lệch, trong khi yêu cầu mở rộng cơ hội học tập và đào tạo nguồn nhân lực ngày càng cấp thiết. Trên cương vị Bộ trưởng, đồng chí tham gia công tác quản lý, chỉ đạo ngành giáo dục trong quá trình tổ chức lại hệ thống trường lớp, phát triển giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu của đất nước sau chiến tranh.

Chặng đường công tác này cho thấy sự tiếp nối trong hành trình cống hiến của đồng chí: từ đấu tranh ngoại giao vì độc lập, hòa bình đến tham gia xây dựng nền tảng tri thức cho các thế hệ tương lai. Nếu tại Hội nghị Paris, đồng chí góp phần truyền tải khát vọng hòa bình của dân tộc, thì trên cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục, đồng chí tiếp tục đảm nhận trách nhiệm đối với một lĩnh vực có ý nghĩa lâu dài trong sự phát triển của đất nước.

Từ năm 1992 đến năm 2002, đồng chí Nguyễn Thị Bình giữ cương vị Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong thời kỳ này, đất nước đẩy mạnh công cuộc đổi mới, mở rộng quan hệ đối ngoại và hội nhập quốc tế. Với kinh nghiệm hoạt động cách mạng, ngoại giao và quản lý nhà nước, đồng chí tiếp tục tham gia thực hiện các nhiệm vụ được giao, góp phần vào hoạt động chung của bộ máy lãnh đạo Nhà nước.

Sau khi kết thúc nhiệm kỳ Phó Chủ tịch nước, đồng chí vẫn tiếp tục quan tâm đến các vấn đề hòa bình, phát triển và trách nhiệm xã hội. Năm 2003, đồng chí tham gia thành lập Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam và giữ cương vị Chủ tịch Quỹ; đồng thời là Chủ tịch danh dự Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam. Những hoạt động này thể hiện sự tiếp nối trong mối quan tâm của đồng chí đối với hậu quả chiến tranh, sự hòa giải, hợp tác và phát triển bền vững.

Tấm gương về bản lĩnh, trách nhiệm và sự cống hiến bền bỉ

Nhìn lại cuộc đời hoạt động của đồng chí Nguyễn Thị Bình, có thể thấy những dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp của đồng chí gắn liền với các giai đoạn lớn của lịch sử dân tộc: tham gia phong trào cách mạng từ khi còn trẻ; đảm nhiệm trọng trách ngoại giao trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; tham gia xây dựng ngành giáo dục sau ngày thống nhất; giữ cương vị Phó Chủ tịch nước và tiếp tục đóng góp cho các hoạt động vì hòa bình, phát triển.

Điều làm nên dấu ấn riêng của đồng chí là sự kết hợp giữa bản lĩnh chính trị, khả năng đối thoại, tinh thần trách nhiệm và thái độ làm việc kiên trì. Tại Hội nghị Paris, đồng chí phải đối diện với những cuộc tranh luận phức tạp, những sức ép chính trị và sự quan tâm đặc biệt của truyền thông quốc tế. Trong lĩnh vực giáo dục và công tác nhà nước, đồng chí lại đảm nhận những nhiệm vụ có yêu cầu khác biệt, đòi hỏi khả năng tổ chức, quản lý và sự gắn bó với những vấn đề lâu dài của đất nước.

Với những đóng góp trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, đồng chí được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh. Năm 2021, đồng chí được trao tặng Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng.

Ngày 25/8/2025, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập ngành Ngoại giao Việt Nam (28/8/1945 – 28/8/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động cho đồng chí Nguyễn Thị Bình. Đây là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với những công lao to lớn của đồng chí trong lĩnh vực đối ngoại, cùng những đóng góp cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Thị Bình là một phần đáng trân trọng trong lịch sử ngoại giao Việt Nam hiện đại, đồng thời gợi mở nhiều bài học về trách nhiệm công dân, năng lực đối thoại và tinh thần phụng sự. Bản lĩnh không chỉ thể hiện ở việc kiên trì bảo vệ những nguyên tắc cốt lõi, mà còn ở khả năng lắng nghe, thuyết phục và tìm kiếm giải pháp trong những hoàn cảnh khó khăn.

Từ bàn đàm phán Paris đến lĩnh vực giáo dục và các hoạt động vì hòa bình, đồng chí Nguyễn Thị Bình đã để lại dấu ấn qua nhiều chặng đường công tác. Hình ảnh của đồng chí nhắc nhớ về một thế hệ cán bộ đã dành phần lớn cuộc đời cho những nhiệm vụ gắn với vận mệnh đất nước, đồng thời khẳng định giá trị bền vững của trí tuệ, bản lĩnh, lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.