Bám trận địa đến cùng” – người chính trị viên trong trận đầu thắng Mỹ ở Núi Nài

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Dương Chí Uyển là một trong những người con tiêu biểu của quê hương Hà Tĩnh. Ông quê ở xã Thạch Hội, huyện Thạch Hà, nay thuộc thành phố Hà Tĩnh. Trước khi trở thành người lính trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông đã có thời gian tham gia quân đội trong kháng chiến chống Pháp. Đến tháng 2-1965, ông tái ngũ, mang quân hàm Trung úy, giữ chức Chính trị viên phó Tiểu đoàn 71 pháo cao xạ, Tỉnh đội Hà Tĩnh.

Tên tuổi Dương Chí Uyển gắn liền với trận Núi Nài ngày 26-3-1965 – trận đánh mở đầu cho những chiến công chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của quân và dân Hà Tĩnh. Đây cũng là trận đánh mà ông bị thương nặng nhưng vẫn kiên cường bám trận địa.

Trận Núi Nài – trận đầu thắng Mỹ

Đầu năm 1965, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, Hà Tĩnh trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá. Quân và dân địa phương tổ chức nhiều trận địa phòng không để bảo vệ thành phố, các tuyến giao thông và những mục tiêu quan trọng.

Rạng sáng 26-3-1965, các lực lượng phòng không của Hà Tĩnh được đặt trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Đến hơn 12 giờ trưa, từ hướng biển xuất hiện 26 máy bay Mỹ, chia thành nhiều tốp, vòng lên phía Tây rồi quay lại tập trung đánh phá khu vực Núi Nài và thị xã Hà Tĩnh. Các trận địa phòng không của ta đồng loạt nổ súng.

Trong đội hình chiến đấu hôm ấy có lực lượng pháo cao xạ do Dương Chí Uyển làm chính trị viên phó. Với nhiệm vụ của một cán bộ chính trị, ông không chỉ tham gia tổ chức, động viên bộ đội mà còn trực tiếp có mặt trên trận địa khi máy bay địch tiến công.

Cuộc chiến diễn ra vô cùng quyết liệt. Bom, rocket và đạn pháo từ máy bay Mỹ liên tục trút xuống. Khói bụi bao phủ trận địa, trong khi lưới lửa phòng không của ta từ súng trường, súng máy đến pháo cao xạ được triển khai đồng loạt. Sau hơn 40 phút giao tranh, quân và dân thị xã Hà Tĩnh bắn rơi 9 máy bay Mỹ tại khu vực Núi Nài. Sau đó, khi máy bay địch chuyển hướng đánh phá khu vực Đèo Ngang, lực lượng ta tiếp tục bắn rơi thêm 3 chiếc, nâng tổng số máy bay Mỹ bị quân và dân Hà Tĩnh bắn rơi trong ngày 26-3-1965 lên 12 chiếc.

Chiến thắng Núi Nài có ý nghĩa đặc biệt. Đây là trận đầu thắng Mỹ của quân và dân Hà Tĩnh, tạo khí thế và niềm tin lớn trong những ngày đầu chống chiến tranh phá hoại. Thắng lợi cũng cho thấy hiệu quả của thế trận phòng không nhân dân, trong đó bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân tự vệ phối hợp chiến đấu chặt chẽ.

Bị bom đánh trọng thương vẫn không rời trận địa

Trong trận đánh ác liệt ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh và bị thương. Dương Chí Uyển bị bom đánh trúng, làm vỡ xương hông. Vết thương nặng buộc ông phải rời trận địa để điều trị và trải qua nhiều tháng chữa trị. Chính ông sau này kể lại rằng trận đánh gần kết thúc thì ông bị thương, phải rời vị trí chiến đấu để điều trị.

Điều đáng khâm phục là sau khi bình phục, ông trở lại công tác và tiếp tục cống hiến. Đối với người lính, thương tật không chỉ là nỗi đau thể xác mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp tục chiến đấu. Nhưng Dương Chí Uyển đã vượt qua hoàn cảnh ấy bằng ý chí và nghị lực.

Câu chuyện của ông vì thế không chỉ được nhớ đến bởi thành tích trong một trận đánh, mà còn bởi tinh thần không khuất phục trước thương tích, luôn tìm cách trở lại với nhiệm vụ.

Người chiến sĩ từ “mù chữ” đến làm chủ pháo cao xạ

Một nét đặc biệt trong cuộc đời Dương Chí Uyển là quá trình tự học và trưởng thành của một người lính xuất thân từ hoàn cảnh khó khăn.

Sau kháng chiến chống Pháp, ông từng được tổ chức đưa đi học văn hóa và bồi dưỡng kỹ thuật pháo cao xạ. Những kiến thức về bảng số, tọa độ, tầm hướng và phần tử bắn ban đầu khiến ông gặp không ít khó khăn. Nhưng bằng sự kiên trì học tập, ông từng bước làm chủ những kiến thức kỹ thuật cần thiết để phục vụ chiến đấu.

Điều này cho thấy một đặc điểm quan trọng của người lính thời kỳ chống Mỹ: lòng dũng cảm phải đi cùng trình độ kỹ thuật và khả năng học tập. Trong chiến tranh hiện đại, việc sử dụng pháo cao xạ đòi hỏi kiến thức chính xác, khả năng tính toán nhanh và phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên trong khẩu đội. Dương Chí Uyển đã trưởng thành từ một người lính có hoàn cảnh học tập hạn chế thành cán bộ chỉ huy trong lực lượng phòng không.

Hai năm sau, Bác Hồ vẫn nhớ người chiến sĩ Núi Nài

Một kỷ niệm đặc biệt trong cuộc đời Dương Chí Uyển diễn ra tại Đại hội Anh hùng chống Mỹ, cứu nước năm 1968 ở Hà Nội.

Ngày khai mạc Đại hội, Dương Chí Uyển ngồi ở hàng ghế phía trước cùng một số đại biểu tiêu biểu. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh bước xuống gặp các đại biểu, Người nhận ra ông và hỏi:

“Chú là Dương Chí Uyển, chiến đấu trận 26/3/1965 ở núi Nài phải không?”

Sau khi ông xác nhận, Bác tiếp tục hỏi: “Thế vết thương của chú đã khỏi hẳn chưa?”

Đối với Dương Chí Uyển, đây là một khoảnh khắc không thể nào quên. Hai năm đã trôi qua kể từ trận Núi Nài, nhưng Bác Hồ vẫn nhớ tên người chiến sĩ, ngày tháng trận đánh và cả vết thương của ông. Câu chuyện được chính Dương Chí Uyển kể lại sau này và được Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh đăng tải.

Tại Đại hội, ông cùng các đại biểu được nhận phần thưởng cao quý. Theo tư liệu của Quân khu 4 và các tài liệu về danh nhân huyện Thạch Hà, ngày 1-1-1967, Dương Chí Uyển được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; ông cũng được tặng 1 Huân chương Chiến công hạng Nhì và 2 Huân chương Chiến công hạng Ba.

Giá trị của một chiến công

Nhìn từ góc độ lịch sử quân sự, câu chuyện Dương Chí Uyển và trận Núi Nài cho thấy sức mạnh của thế trận phòng không nhân dân trong những năm đầu chống chiến tranh phá hoại miền Bắc.

Đối phương có ưu thế lớn về máy bay, tốc độ, bom đạn và phương tiện kỹ thuật. Tuy nhiên, quân và dân Hà Tĩnh đã tổ chức nhiều tầng hỏa lực, kết hợp bộ đội phòng không với dân quân tự vệ và các lực lượng tại chỗ. Chính sự phối hợp ấy đã tạo nên một trận đánh có hiệu quả cao, bắn rơi 9 máy bay tại Núi Nài và tổng cộng 12 máy bay trên địa bàn Hà Tĩnh trong ngày 26-3-1965.

Trong chiến công chung đó, Dương Chí Uyển là hình ảnh tiêu biểu của người cán bộ vừa chỉ huy, vừa động viên bộ đội, vừa trực tiếp đối mặt với hiểm nguy. Bị thương nặng nhưng ông không để thương tích làm mất đi ý chí chiến đấu; sau khi bình phục, ông tiếp tục trở lại với nhiệm vụ.

Lời kết

Câu chuyện thời hoa lửa của Anh hùng Dương Chí Uyển không chỉ là câu chuyện về một người lính trong trận đầu thắng Mỹ ở Núi Nài ngày 26-3-1965. Đó còn là câu chuyện về quá trình trưởng thành của một con người từ hoàn cảnh khó khăn, biết vượt qua hạn chế của bản thân bằng học tập, rèn luyện và ý chí.

Trên trận địa Núi Nài, ông đã cùng đồng đội đối mặt với những cuộc không kích ác liệt. Khi bị bom đánh vỡ xương hông, ông phải rời trận địa, nhưng không từ bỏ con đường đã lựa chọn. Sau khi bình phục, ông tiếp tục công tác và được Nhà nước tuyên dương Anh hùng.

Đặc biệt, cuộc gặp với Bác Hồ năm 1968 đã để lại một hình ảnh đầy xúc động: giữa hàng trăm đại biểu anh hùng, Bác vẫn nhớ tên Dương Chí Uyển, nhớ trận đánh Núi Nài và hỏi thăm vết thương của ông. Đó không chỉ là sự quan tâm của vị lãnh tụ đối với một người chiến sĩ, mà còn phản ánh sự trân trọng đối với những con người đã góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến.

Dương Chí Uyển – người chính trị viên trên trận địa Núi Nài – đã để lại một bài học sâu sắc về lòng dũng cảm, tinh thần tự học, ý chí vượt qua thương tích và trách nhiệm với đồng đội. Từ trận đầu thắng Mỹ của Hà Tĩnh, tên tuổi ông trở thành một phần ký ức hào hùng của Thành Sen và của thế hệ những người lính đã sống, chiến đấu trong “thời hoa lửa”.