Bản đồ vẽ bằng đất đỏ

Tôi tham gia chiến đấu ở mặt trận Tây Nam từ cuối năm 1977, làm nhiệm vụ trinh sát dẫn đường. Công việc của chúng tôi đòi hỏi sự chính xác gần như tuyệt đối, vì mỗi sai sót đều có thể đưa cả đơn vị vào nơi tử địa.

Người đồng đội thân nhất của tôi là anh Đạt – trinh sát kỳ cựu, hơn tôi ba tuổi. Anh có trí nhớ đường rừng siêu phàm. Chỉ cần đi qua một lần, anh có thể vẽ lại địa hình như in. Chúng tôi thường đùa: “Mắt Đạt còn hơn ống nhòm Liên Xô”.

Cuối tháng 12/1978, đơn vị nhận nhiệm vụ mở đường tiến vào một cụm cứ điểm quan trọng của địch. Nhưng bản đồ quân báo cung cấp bị sai lệch nhiều, đường mòn bị xóa, địa hình thay đổi do mưa lũ. Bộ chỉ huy yêu cầu tổ trinh sát phải thám sát lại trong đêm.

Chúng tôi đi lúc trời vừa khuya. Rừng Campuchia tối đặc. Gai móc vào áo, đỉa bám từ khe đá, muỗi vần vũ như khói. Đi được hơn hai giờ, chúng tôi phát hiện dấu giày mới của địch. Anh Đạt dừng lại, đặt tay lên thân cây, khẽ nói:
“Chúng nó phục kích rồi. Không đi theo hướng cũ được nữa.”

Anh nhặt một nắm đất đỏ, trải ra mặt lá chuối, dùng ngón tay vẽ lại những gì chúng tôi vừa quan sát: hướng gió, vệt giày, vị trí ánh đèn pin địch vừa quét qua. Đường đất trên mặt lá bóng lên dưới ánh sao.

“Lối an toàn nằm sát khe suối này.”
Anh nói, giọng rất bình tĩnh, như đã tính toán đủ mọi rủi ro.

Chúng tôi vừa men theo con suối thì bất ngờ tiếng súng nổ phía sau – đúng vào lối mà bản đồ quân báo chỉ. Nếu không nghe anh Đạt, chắc cả tổ đã lọt vào vòng vây.

Trên đường quay về, địch tiếp tục bắn rát. Một viên đạn sượt qua vai tôi. Anh Đạt quay lại đỡ tôi, hô: “Chạy đi!”
Tôi vừa đứng vững thì một loạt đạn khác quét tới. Anh đổ xuống ngay trước mặt tôi.

Tôi ghì lấy anh, nhưng anh chỉ nói được một câu:
“Giao bản đồ lại… cho anh em… hoàn thành nhiệm vụ.”

Anh nhét mảnh lá chuối – chiếc “bản đồ đất đỏ” – vào tay tôi rồi lịm đi.

Chúng tôi đưa được tài liệu ấy về cho chỉ huy. Nhờ bản đồ do anh Đạt vẽ, đơn vị tiến công đúng hướng, tránh được phục kích, giữ trọn lực lượng để giải phóng mục tiêu sáng sớm hôm sau.

Đến giờ, tôi vẫn không quên cảm giác bàn tay anh ấm dần rồi lạnh đi trên nắm đất đỏ Campuchia. Một “tấm bản đồ” vẽ bằng đất rừng, bằng kinh nghiệm và bằng cả sinh mạng của người trinh sát.

Tôi kể câu chuyện này để những người trẻ hiểu rằng:
Trong chiến tranh, có những chiến công được vẽ nên không phải bằng mực, mà bằng lòng can đảm, sự sắc sảo và sự hy sinh lặng thầm của những con người bình dị.