BẢN GIAO HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG VÀ TƯ DUY TỐI THƯỢNG: CHÂN DUNG GIÁO SƯ, VIỆN SĨ NGUYỄN VĂN HẠO
Lịch sử phát triển khoa học cơ bản của Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh và kiến thiết đất nước là một hành trình gian khổ, nơi các nhà khoa học phải vượt qua sự thiếu thốn cùng cực của trang thiết bị để vươn tới những đỉnh cao tri thức nhân loại. Trong dòng chảy đó, Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Văn Hạo hiện lên như một tượng đài sừng sững của ngành vật lý lý thuyết và quang học lượng tử, một "bộ óc vàng" đã đặt những viên gạch đầu tiên cho nền tảng công nghệ laser và quang điện tử nước nhà.
Sinh ra tại một vùng quê hiếu học, từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông, Nguyễn Văn Hạo đã bộc lộ năng lực tư duy toán học và vật lý vượt trội. Giữa lúc đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, nhận thức được rằng một quốc gia muốn tự cường không chỉ cần súng đạn trên chiến trường mà còn cần trí tuệ sắc sảo trong phòng thí nghiệm, ông đã vượt qua muôn vàn trắc trở để sang Liên Xô du học tại những ngôi trường danh tiếng hàng đầu thế giới.
Tại thủ đô Moscow, giữa cái lạnh âm độ và áp lực học thuật khốc liệt của các viện hàn lâm khoa học Xô Viết, ông đã say sưa nghiên cứu ngày đêm. Các công trình đầu tay của ông về cấu trúc vật liệu bán dẫn và dao động lượng tử nhanh chóng gây được tiếng vang lớn trong giới vật lý quốc tế. Thế nhưng, điều làm nên nhân cách lớn của vị giáo sư này chính là quyết định từ bỏ những lời mời làm việc với mức đãi ngộ hậu hĩnh tại các viện nghiên cứu xa hoa phương Tây để một mực quay trở về Tổ quốc đang rực lửa đạn.
Trở về Hà Nội những năm khốc liệt chống chiến tranh phá hoại của không quân Mỹ, ông cùng các đồng nghiệp tại Viện Vật lý tự tay dựng lên những phòng thí nghiệm thô sơ từ hầm trú ẩn, tận dụng từng linh kiện điện tử cũ kỹ để lắp ráp các thiết bị quang học phục vụ nghiên cứu. Dưới sự dẫn dắt của ông, nhóm nghiên cứu đã chế tạo thành công những thế hệ tia laser đầu tiên của Việt Nam, mở ra ứng dụng rộng rãi trong y học phẫu thuật, thông tin liên lạc quân sự và trắc địa công trình.
Không dừng lại ở vai trò một nhà nghiên cứu xuất sắc, Giáo sư Nguyễn Văn Hạo còn là một người thầy tận tụy, một người kiến thiết hệ thống giáo dục đại học khoa học kỹ thuật. Ông đã trực tiếp đào tạo nên nhiều thế hệ kỹ sư, tiến sĩ vật lý ưu tú, những người sau này tiếp tục nắm giữ các trọng trách quan trọng trong ngành công nghệ cao của đất nước. Với những cống hiến vĩ đại trọn đời cho khoa học, ông được phong hàm Viện sĩ, nhận nhiều huân chương cao quý của Đảng và Nhà nước.
Cuộc đời của Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Văn Hạo là một minh chứng hùng hồn cho khát vọng vươn lên của trí tuệ Việt Nam. Ông đã chứng minh rằng, ngay cả trong những hoàn cảnh ngặt nghèo nhất, ngọn lửa khoa học và khát vọng phụng sự nhân dân vẫn có thể thắp sáng cả một tương lai dân tộc.
