Bản Giao Hưởng Dưới Hầm Pháo

Tôi gặp ông Ân vào một buổi chiều Hà Nội bảng lảng khói sương. Trong căn nhà nhỏ nằm sâu trong ngõ Thổ Quan, tiếng đàn piano vang lên, khi thì thánh thót như tiếng suối reo, khi lại trầm hùng như sóng vỗ. Ít ai biết rằng, đôi bàn tay đang lướt trên những phím dương cầm trắng muốt kia, hơn nửa thế kỷ trước, đã từng chai sần vì vác đạn và khét lẹt mùi thuốc súng của binh chủng pháo binh.

Năm 1972, giữa cái nắng như nung như nấu của chiến trường Quảng Trị, ông Ân – khi ấy là một chàng pháo thủ tuổi 27 – sống trong những hầm pháo sâu dưới lòng đất. Không gian hầm chật chội, đặc quánh mùi mồ hôi, mùi sắt rỉ và cái nóng hầm hập phát ra từ nòng pháo vừa dứt tiếng gầm. Đối với ông, khẩu đại bác không phải là khối thép vô hồn; nó là một thực thể sống, một "nhạc cụ" khổng lồ mà mỗi lần khai hỏa là một nốt trầm cực đại chấn động cả lồng ngực.

Ông kể, những đêm ngưng bắn, khi bóng tối bao trùm và tiếng đại bác tạm thời câm bặt, ông lại dùng mẩu than củi vẽ lên nắp thùng đạn gỗ những phím đàn đen trắng. Trong trí tưởng tượng của người lính trẻ, tiếng gió rít qua khe hầm là tiếng vi-ô-lông, tiếng giọt nước nhỏ từ trần hầm xuống xô sắt là tiếng nhịp phách. Đôi bàn tay gầy guộc, đầy vết xước do va chạm với vỏ đạn, vẫn nhịp nhàng lướt trên "phím đàn gỗ" ấy. Ông chơi bản Sonata Ánh trăng của Beethoven giữa lúc bầu trời phía trên bị xé toạc bởi pháo sáng và bom tọa độ. Đó là cách ông giữ cho tâm hồn mình không bị nghiền nát bởi sự tàn khốc của cuộc chiến.

Có lần, một quả bom đánh trúng cửa hầm, đất đá vùi lấp cả người và pháo. Khi đồng đội bới được ông ra, điều đầu tiên ông làm không phải là kiểm tra vết thương, mà là phủi sạch lớp bụi trên "bàn phím" bằng than ấy. Ông bảo: "Tiếng súng có thể lấy đi mạng sống, nhưng không được phép lấy đi âm nhạc trong trái tim ta."

Chiến tranh lùi xa, người pháo thủ năm xưa trở về với những vết sẹo trên vai và chứng ù tai kinh niên do dư chấn của thuốc nổ. Nhưng lạ thay, đôi bàn tay ông vẫn mềm mại khi chạm vào âm nhạc. Hiện tại, ông là một "thầy giáo già" của những đứa trẻ nghèo trong xóm. Lớp học của ông không có học phí, chỉ có tiếng cười và những giai điệu cổ điển vang lên mỗi chiều.

Nhìn ông ân cần uốn nắn từng ngón tay nhỏ xíu của đám trẻ, tôi thấy một hình ảnh tương phản đầy xúc động: Những ngón tay từng siết cò, đẩy những viên đạn nặng hàng chục ký vào buồng nòng để hủy diệt, giờ đây lại nâng niu những mầm non, gieo vào lòng chúng những thanh âm của hòa bình.

Với ông Ân, bản giao hưởng vĩ đại nhất không phải là những chương khúc lừng lẫy, mà chính là tiếng đàn bình yên vang lên giữa một đất nước không còn tiếng súng. Khói thuốc súng năm xưa giờ đã hóa thành làn sương mờ trên phím đàn, thanh thản và bao dung.