Bắn hạ trên bầu trời "Pháo đài bay B-52"

PHẠM TUÂN – NGƯỜI PHI CÔNG BẮN HẠ “PHÁO ĐÀI BAY” B-52

Cuối năm 1972, cuộc chiến tranh trên miền Bắc Việt Nam bước vào một giai đoạn vô cùng ác liệt. Từ ngày 18/12/1972, Không quân Mỹ mở cuộc tập kích đường không chiến lược mang tên Linebacker II, sử dụng máy bay B-52 cùng nhiều loại máy bay khác đánh phá Hà Nội, Hải Phòng và một số khu vực miền Bắc. Trong những ngày tháng ấy, bầu trời miền Bắc trở thành nơi diễn ra những trận chiến quyết liệt. Giữa hoàn cảnh đó, người phi công trẻ Phạm Tuân đã làm nên một chiến công đặc biệt: điều khiển máy bay MiG-21 bắn hạ một chiếc B-52 trên bầu trời miền Bắc.

Phạm Tuân khi ấy là Thượng úy, phi công thuộc Trung đoàn 921, Quân chủng Phòng không – Không quân. Ông cùng đồng đội đã nhiều lần xuất kích chiến đấu. Tuy nhiên, trong những ngày đầu của chiến dịch, việc tiếp cận B-52 rất khó khăn. Những chiếc B-52 thường bay thành đội hình với nhiều máy bay tiêm kích bảo vệ, đồng thời sử dụng các biện pháp gây nhiễu điện tử khiến việc phát hiện và tiếp cận mục tiêu trở nên vô cùng khó khăn.

Trước tình hình đó, lực lượng Không quân Việt Nam phải thay đổi cách tổ chức và phương án tác chiến. Máy bay được đưa đến những sân bay ở xa Hà Nội như Yên Bái, Thọ Xuân, Cẩm Thủy; các trạm ra-đa bên ngoài được sử dụng để dẫn đường cho phi công. Cách làm này giúp máy bay chiến đấu có thể bất ngờ tiếp cận mục tiêu từ hướng mà đối phương khó phát hiện.

Tối 27/12/1972, Phạm Tuân được lệnh xuất kích từ sân bay Yên Bái. Ông điều khiển chiếc MiG-21 mang số hiệu 5121. Hai trạm ra-đa Mộc Châu và Thọ Xuân phối hợp dẫn đường cho máy bay tiến về phía mục tiêu. Trên bầu trời lúc đó có rất nhiều máy bay Mỹ, trong đó có những máy bay tiêm kích làm nhiệm vụ bảo vệ B-52. Phạm Tuân phải tìm cách vượt qua đội hình bảo vệ để tiếp cận chiếc B-52.

Điều đáng chú ý trong trận đánh ấy chính là sự bình tĩnh và khả năng xử lý tình huống của Phạm Tuân. Ông không vội vàng phóng tên lửa ngay khi phát hiện mục tiêu mà tiếp tục tiếp cận, lựa chọn thời điểm thích hợp. Theo lời kể của ông, khi đến gần B-52, ông tiếp tục căn chỉnh mục tiêu và đến cự ly khoảng 2.000m mới phóng hai quả tên lửa. Một quầng lửa lớn xuất hiện, cho thấy tên lửa đã đánh trúng mục tiêu.

Sau khi phóng tên lửa, Phạm Tuân lập tức cơ động thoát ly khỏi khu vực nguy hiểm. Chiếc MiG-21 của ông trở về sân bay Yên Bái an toàn. Chiến công ấy được xác nhận là chiếc B-52 đầu tiên bị Không quân Việt Nam bắn rơi trong trận chiến 12 ngày đêm cuối tháng 12 năm 1972. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã gửi điện khen Bộ đội Không quân vì chiến công đặc biệt này.

Điều làm nên chiến công của Phạm Tuân không chỉ là lòng dũng cảm. Đó còn là sự kết hợp giữa trình độ kỹ thuật, kinh nghiệm chiến đấu, khả năng quan sát và đặc biệt là sự bình tĩnh trong một tình huống cực kỳ nguy hiểm. Một chiếc B-52 có kích thước lớn, được bảo vệ bởi nhiều máy bay khác và có hệ thống gây nhiễu hiện đại. Vì thế, việc một chiếc MiG-21 có thể tiếp cận và tiêu diệt B-52 đòi hỏi người phi công phải có bản lĩnh và kỹ năng rất cao.

Chiếc MiG-21 số hiệu 5121 mà Phạm Tuân điều khiển trong trận đánh sau này trở thành một hiện vật đặc biệt. Chiếc máy bay được đưa về trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và được công nhận là bảo vật quốc gia. Đây là chiếc MiG-21 gắn liền với chiến công bắn hạ B-52 của Phạm Tuân trong đêm 27/12/1972.

Chiến công của Phạm Tuân cũng không phải là một chiến công đơn độc. Phía sau người phi công trên bầu trời là cả một hệ thống chiến đấu gồm lực lượng ra-đa, sở chỉ huy, các đơn vị phòng không và những người làm nhiệm vụ bảo đảm kỹ thuật. Chính sự phối hợp của nhiều lực lượng đã tạo điều kiện để phi công tiếp cận được mục tiêu. Đêm 27/12/1972, tài năng và bản lĩnh của Phạm Tuân đã được phát huy trong một thế trận được chuẩn bị công phu.

Sau này, Phạm Tuân trở thành một trong những phi công tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam. Ông không chỉ được biết đến với chiến công bắn hạ B-52 mà còn trở thành người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ năm 1980. Tuy nhiên, khi nhắc đến những ngày tháng cuối năm 1972, chiến công trong đêm 27/12 vẫn là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời ông.

Câu chuyện về Phạm Tuân cho thấy trong những thời khắc khó khăn nhất, tài năng chỉ có thể phát huy khi đi cùng lòng dũng cảm, sự bình tĩnh và tinh thần trách nhiệm. Trên bầu trời đêm tháng 12 năm 1972, người phi công trẻ đã điều khiển chiếc MiG-21 vượt qua những khó khăn để đánh trúng “pháo đài bay” B-52. Chiến công ấy trở thành một dấu ấn trong lịch sử cuộc chiến đấu bảo vệ miền Bắc và góp phần làm nên chiến thắng của quân và dân Việt Nam trong 12 ngày đêm “Điện Biên Phủ trên không”.

Ngày nay, khi nhìn lại câu chuyện ấy, chúng ta không chỉ nhớ đến một chiếc máy bay hay một trận đánh, mà còn nhớ đến con người đứng sau chiến công – Phạm Tuân, người phi công đã thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và lòng dũng cảm của người lính Việt Nam trong một trận không chiến đặc biệt của lịch sử.