Bản lĩnh của cậu bé Nguyễn Sinh Cung

Năm 1906, sau khi thi đỗ Phó bảng, cụ Nguyễn Sinh Sắc được triều đình nhà Nguyễn bổ dụng làm Thừa biện Bộ Lễ tại kinh thành Huế. Cậu thiếu niên Nguyễn Sinh Cung cùng anh trai theo cha vào sống tại mảnh đất thần kinh này. Thời gian này, ngôi nhà nhỏ của ba cha con thường xuyên là nơi lui tới của các bậc sĩ phu yêu nước, những vị quan thanh liêm và cả những người muốn nhờ vả cửa quan. Cụ Phó bảng vốn tính cương trực, ghét thói luồn cúi nên luôn giữ lối sống giản dị, cần kiệm và dạy con rất nghiêm khắc.

Một buổi chiều, có một vị quan nhỏ mang theo một hộp quà sơn son thiếp vàng rất sang trọng đến thăm cụ Phó bảng. Sau vài câu chào hỏi xã giao, vị khách đẩy chiếc hộp về phía cụ Sắc, ngỏ ý muốn cậy nhờ chút việc riêng trong khoa cử sắp tới. Lúc này, cậu Cung đang ngồi ở chiếc bàn nhỏ góc nhà để mài mực và chép sách. Thấy chiếc hộp có hoa văn chạm khắc tỉ mỉ, lạ mắt, cậu tò mò ngắm nghía rồi bất giác bước lại gần, đưa tay chạm vào chiếc khóa bạc trên nắp hộp với vẻ thích thú của tuổi trẻ.

Nhìn thấy hành động của con trai, nét mặt cụ Phó bảng lập tức sa sầm lại. Cụ dừng ngay cuộc trò chuyện với khách, nghiêm giọng gọi: "Cung! Lại đây cha bảo!". Cậu bé giật mình, vội vàng khép tay đứng trước mặt cha. Cụ Sắc nhìn thẳng vào mắt con và nói những lời thấm thía: "Vật không phải của mình thì tuyệt đối không được tơ hào. Người quân tử ở đời, đói cho sạch, rách cho thơm, không bao giờ được nhận sự ban ơn vô lối hay tò mò vật chất của người khác khi chưa được phép. Con quên lời cha dạy rồi sao?".

Lời khiển trách của cha như một gáo nước lạnh nhưng khiến cậu Cung bừng tỉnh. Cậu cúi đầu thật thấp, gương mặt ửng đỏ vì xấu hổ, lý nhí đáp: "Con xin lỗi cha, con đã hiểu rồi ạ". Sau đó, cậu cẩn thận lùi lại, quay về góc học tập của mình. Vị khách thấy vậy cũng ngượng ngùng, đành thu lại hộp quà và cáo lui. Trải nghiệm thời thơ ấu đó đã khắc sâu vào tâm khảm của Nguyễn Sinh Cung bài học vô giá về lòng tự trọng, sự liêm chính — điều mà sau này Người đã đúc kết thành hai chữ "Liêm, Chính" trong đạo đức cách mạng.