Bản lĩnh kiên cường nơi ngục tù và lưu đày

Khởi nghĩa thất bại trong một trận càn lớn, Thủ Khoa Huân bị quân Pháp bắt giữ. Biết ông là một trí thức có tầm ảnh hưởng lớn đối với nhân dân Nam Bộ, giặc Pháp đã dùng đủ mọi thủ đoạn hèn hạ từ tra tấn dã man đến dụ dỗ bằng chức tước cao sang để lôi kéo ông đầu hàng. Đáp lại, người sĩ phu ấy chỉ im lặng, nhìn kẻ thù với ánh mắt khinh bỉ.

Không thể khuất phục được tinh thần ông, quân Pháp đã lưu đày ông sang đảo Cayenne (thuộc Nam Mỹ) – nơi được mệnh danh là "địa ngục trần gian". Suốt 5 năm ròng rã chịu đựng lao dịch khổ sai nơi xứ người, trong lòng Thủ Khoa Huân chưa bao giờ nguôi ngoai ngọn lửa yêu nước. Đến năm 1869, khi được tha về và bị quản thúc tại Sài Gòn, ông lại bí mật bắt liên lạc với các sĩ phu yêu nước, tiếp tục phát động cuộc khởi nghĩa lần thứ ba, khiến thực dân Pháp phải khiếp sợ trước một ý chí không bao giờ có thể bẻ gãy.