Bản lĩnh trên bàn đàm phán Geneva
Năm 1954, sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, thế giới hướng ánh mắt về Hội nghị Geneva—nơi quyết định nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến hòa bình ở Đông Dương. Phạm Văn Đồng được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng cử làm Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tham dự hội nghị.
Đó là một trọng trách rất lớn.
Khi đoàn Việt Nam đặt chân đến Geneva, nhiều nhà ngoại giao quốc tế vẫn chưa thực sự hiểu hết sức mạnh của một dân tộc vừa đánh bại một đội quân thực dân hùng mạnh. Nhưng chỉ sau những phiên họp đầu tiên, họ bắt đầu chú ý đến vị trưởng đoàn Việt Nam có phong thái điềm tĩnh, lập luận sắc bén và ý chí kiên định.
Trong các cuộc họp, Phạm Văn Đồng luôn chuẩn bị rất kỹ. Ông đọc hàng chồng tài liệu, nghiên cứu kỹ quan điểm của từng phái đoàn, ghi chú cẩn thận từng chi tiết nhỏ. Các cộng sự kể rằng có những đêm ông làm việc đến gần sáng, chỉ ngủ vài giờ rồi tiếp tục họp.
Một nhà báo phương Tây từng nhận xét rằng Phạm Văn Đồng nói không nhanh, không mạnh, nhưng từng câu ông nói đều khiến người nghe phải chú ý.
Phía đối phương nhiều lần đưa ra những điều kiện bất lợi cho Việt Nam. Có những lúc bầu không khí trong phòng họp trở nên nặng nề. Nhưng ông chưa bao giờ để cảm xúc chi phối. Ông kiên nhẫn lắng nghe, sau đó phản biện bằng lý lẽ chặt chẽ, bằng lập trường nhất quán của một dân tộc yêu chuộng hòa bình nhưng không khuất phục.
Có lần, một nhà ngoại giao nước ngoài hỏi ông: “Điều gì khiến các ông có thể kiên trì đến vậy?”
Phạm Văn Đồng trả lời ngắn gọn: “Vì sau lưng chúng tôi là cả một dân tộc.”
Câu trả lời ấy nhanh chóng được nhiều người nhắc lại.
Sau nhiều tuần đàm phán căng thẳng, Hiệp định Geneva được ký kết. Dù còn nhiều điều chưa trọn vẹn, nhưng hội nghị đã ghi nhận vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Khi trở về báo cáo với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Phạm Văn Đồng vẫn giữ phong thái khiêm nhường quen thuộc. Ông nói rằng thành công ấy không thuộc về cá nhân nào, mà là kết quả của sự hy sinh của hàng triệu người dân và chiến sĩ ngoài chiến trường.
Từ Geneva, tên tuổi Phạm Văn Đồng được bạn bè quốc tế biết đến như một nhà ngoại giao lớn của Việt Nam. Nhưng điều quan trọng hơn, hội nghị ấy đã cho thấy rõ phẩm chất đặc biệt của ông: trí tuệ, bản lĩnh và lòng trung thành tuyệt đối với lợi ích dân tộc.
