Bản nhạc cuối bên sông Hoài

Những năm 1940, khi chiến tranh lan rộng khắp Đông Dương, Hội An không còn chỉ là một thương cảng yên bình. Dưới vẻ ngoài trầm mặc của những mái nhà vàng bên sông Thu Bồn, các phong trào yêu nước bắt đầu âm thầm hình thành. Trong số những người trẻ tham gia kháng chiến khi đó, có một nhạc sĩ tên là La Hối. Sinh ra tại Hội An năm 1920, ông sớm bộc lộ tài năng âm nhạc và từng lập một hội âm nhạc mang tên “Hội Hiếu nhạc” ngay tại quê nhà. Nhưng chiến tranh đã thay đổi tất cả. Khi quân Nhật tiến vào Đông Dương, nhiều trí thức và thanh niên tại Hội An đã chuyển sang hoạt động bí mật chống lại sự chiếm đóng. La Hối không đứng ngoài. Ẩn dưới danh nghĩa hoạt động nghệ thuật, ông cùng đồng đội liên kết với các lực lượng cách mạng và biến tổ chức âm nhạc thành một mạng lưới hỗ trợ kháng Nhật. Những buổi tập nhạc trở thành nơi trao đổi thông tin, liên lạc và che giấu hoạt động cách mạng. Theo các tài liệu lịch sử, vào khoảng năm 1944, trong thời gian hoạt động bí mật, ông đã sáng tác ca khúc nổi tiếng “Xuân và tuổi trẻ” – một bản nhạc tràn đầy hy vọng, nhưng lại ra đời giữa thời khói lửa. Thế nhưng, sự truy lùng của lực lượng hiến binh Nhật ngày càng gắt gao. Mạng lưới kháng chiến tại Hội An bị lộ. La Hối bị bắt. Ông cùng nhiều đồng đội bị xử tử vào ngày 2 tháng 4 năm 1945, khi mới 25 tuổi. Người dân Hội An khi đó kể lại rằng, trước khi bị dẫn đi, ông vẫn giữ vẻ bình tĩnh lạ thường – như một người nghệ sĩ chuẩn bị cho buổi biểu diễn cuối cùng, chứ không phải đối diện cái chết.