BÀN TAY ĐAN GÙI GIỮA MÙA ĐÔNG

Ở một bản nhỏ nằm sâu trong núi của Sơn Lương có một người cựu chiến binh mà ai đi qua nhà cũng nghe tiếng chẻ tre lách cách vang lên từ sáng sớm.

Ông tên là Hà Văn Tạo, người dân tộc Thái.

Năm nay ông đã ngoài bảy mươi tuổi nhưng đôi tay vẫn khéo léo như thời còn trẻ.

Người trong vùng thường gọi ông là “ông Tạo đan gùi”.

Bởi suốt mấy chục năm nay, ông vẫn lặng lẽ ngồi bên hiên nhà đan từng chiếc gùi tre cho bà con vùng cao.

Ông Tạo sinh năm 1950 trong một gia đình nghèo.

Ngày nhỏ, cha ông là người đan lát giỏi nhất bản.

Từ khi mới mười tuổi, ông đã biết chẻ nan, vót tre và đan gùi theo cha.

Người vùng cao khi ấy sống nhờ nương rẫy nên chiếc gùi quý lắm.

Gùi để mang ngô, mang củi, mang rau rừng và đôi khi còn cõng cả trẻ nhỏ lên nương.

Cha ông thường nói:

“Người vùng núi đi đâu cũng cần cái gùi… như con người cần đôi vai để gánh cuộc đời.”

Năm 1971, ông nhập ngũ.

Ông được phân công vào đơn vị vận tải chiến trường.

Những năm ấy, chiếc gùi tre theo ông băng rừng vượt núi chở lương thực và thuốc men cho bộ đội.

Có lần hành quân giữa mùa đông lạnh buốt, đơn vị ông bị mắc mưa nhiều ngày.

Đạn dược và lương thực đều ướt hết.

Ông cùng đồng đội phải dùng tre rừng đan tạm những chiếc gùi mới để vận chuyển đồ qua suối sâu.

Nhờ khéo tay, ông luôn là người sửa lại quai gùi cho cả đơn vị.

Một chiến sĩ trẻ từng nói đùa:

“Gùi của anh Tạo chắc chắn hơn cả ba lô quân đội.”

Nhưng chiến tranh không chỉ có gian khổ.

Một lần trong lúc vận chuyển hàng, đơn vị ông gặp bom dội bất ngờ giữa rừng.

Một đồng đội bị thương nặng, không thể đi tiếp.

Ông Tạo tháo hết hàng khỏi chiếc gùi rồi đặt đồng đội vào đó, cõng suốt nhiều cây số vượt rừng đến trạm quân y.

Chiếc gùi hôm ấy rách toạc cả quai tre.

Nhưng người đồng đội được cứu sống.

Sau ngày hòa bình, ông trở về Sơn Lương.

Quê hương lúc ấy vẫn nghèo.

Nhiều người trẻ không còn muốn học nghề đan lát vì nghĩ quá vất vả và kiếm được ít tiền.

Ông buồn lắm.

Ông sợ một ngày nào đó nghề truyền thống của dân tộc mình sẽ mất đi.

Vậy là mỗi chiều, ông lại mang tre ra hiên nhà ngồi đan gùi.

Lũ trẻ trong bản tò mò kéo đến xem.

Ông kiên nhẫn dạy từng đứa cách chẻ nan, cách đan đáy gùi và cách buộc quai cho chắc.

Ông thường nói:

“Đan gùi cũng giống làm người… phải kiên nhẫn và bền chặt thì mới gánh được nặng.”

Dần dần, nhiều thanh niên bắt đầu học nghề.

Không chỉ người ở Sơn Lương, thanh niên từ Sùng Đô, Suối Quyền và Nậm Mười cũng tìm đến học đan lát và nghe ông kể chuyện thời chiến.

Những chiếc gùi do ông làm ra không bán đắt.

Nhiều chiếc ông cho luôn học sinh nghèo để các em mang sách đến trường.

Có mùa rét, ông còn đan những chiếc giỏ nhỏ để bà con đựng than sưởi ấm.

Một buổi tối mùa đông, khi sương núi phủ trắng cả bản làng, đứa cháu nội ngồi bên bếp lửa hỏi ông:

“Ông ơi, sao ông vẫn thích ngồi đan mãi thế?”

Ông đưa đôi bàn tay chai sần lên nhìn thật lâu rồi chậm rãi đáp:

“Vì có những thứ nếu mình không giữ… mai này con cháu sẽ chẳng còn nhớ quê hương mình từng sống ra sao.”

Ngoài kia, gió lạnh vẫn thổi qua những nếp nhà sàn vùng cao Tây Bắc.

Còn dưới mái hiên nhỏ cuối bản, người cựu chiến binh già vẫn lặng lẽ đan từng nan tre bằng đôi bàn tay đã đi qua chiến tranh và cả một đời lao động.

Tiếng tre va vào nhau khẽ vang lên trong đêm như nhịp thở chậm rãi của núi rừng, của ký ức và của tình yêu quê hương chưa bao giờ phai nhạt.