BÀN TAY KHÔNG KHUẤT PHỤC

Có những câu chuyện lịch sử được bắt đầu bằng một ngày tháng, một trận đánh hay một chiến thắng. Nhưng cũng có những câu chuyện chỉ cần bắt đầu từ một bàn tay là đủ khiến người ta lặng đi. Một bàn tay từng nắm lấy tuổi trẻ, từng ôm khối bộc phá giữa mưa bom lửa đạn, từng mất đi một phần thân thể nhưng chưa bao giờ buông bỏ niềm tin. Đó là bàn tay của người chiến sĩ La Văn Cầu – người anh hùng đã để lại một phần tuổi xuân của mình ở chiến trường Đông Khê để con đường độc lập của dân tộc được mở ra.

La Văn Cầu sinh năm 1932, là người dân tộc Tày, quê ở Cao Bằng. Ông lớn lên trong những năm đất nước còn chìm trong chiến tranh, khi quê hương chưa có được những ngày bình yên mà thế hệ trẻ hôm nay vốn xem như điều hiển nhiên. Năm 1948, khi tuổi đời còn rất trẻ, ông gia nhập quân đội. Tuổi thanh xuân của ông từ đó không còn được đo bằng những mùa hè, những năm tháng học hành hay những ước mơ riêng. Nó được tính bằng những chặng đường hành quân, những đêm ngủ giữa rừng, những trận chiến và những người đồng đội lần lượt nằm lại.

Ở tuổi đôi mươi, khi một người trẻ hôm nay có thể đang đứng trước vô vàn lựa chọn cho tương lai, La Văn Cầu đã khoác ba lô lên vai và bước về phía chiến trường. Trong chiếc ba lô của người lính khi ấy có thể chẳng có gì nhiều ngoài những vật dụng thiết yếu, nhưng trên vai ông lại mang một thứ nặng hơn tất cả: trách nhiệm với đất nước. Đó là một thế hệ đã lớn lên trong gian khổ, nhưng chính gian khổ lại hun đúc trong họ một ý chí mà thời bình rất khó có thể hình dung trọn vẹn.

Tháng 9 năm 1950, Chiến dịch Biên giới diễn ra. Đông Khê trở thành một trong những trận đánh ác liệt. Những cứ điểm của quân Pháp được xây dựng kiên cố, những lô cốt trở thành chướng ngại lớn trên con đường tiến công. Trong trận đánh ấy, La Văn Cầu được giao nhiệm vụ dùng bộc phá phá lô cốt, mở đường cho đồng đội. Một nhiệm vụ nghe qua tưởng chỉ là một phần nhỏ trong cả chiến dịch, nhưng để hoàn thành nó, người lính phải bước qua nơi mà chỉ một khoảnh khắc sơ suất cũng có thể là ranh giới cuối cùng của sự sống.

Khối bộc phá nặng khoảng mười hai kilôgam được mang trên người chàng trai trẻ. Giữa tiếng súng, tiếng pháo và những đợt bom đạn liên tiếp, La Văn Cầu tiến về phía mục tiêu. Rồi một viên đạn khiến ông bị thương nặng ở cánh tay phải. Cơn đau chắc hẳn đã dữ dội đến mức có thể quật ngã bất kỳ ai. Nhưng giữa chiến trường, ông không có thời gian để nghĩ về nỗi đau của riêng mình. Phía trước vẫn là lô cốt. Phía sau vẫn là đồng đội. Nhiệm vụ vẫn chưa hoàn thành.

Cánh tay bị thương trở thành một trở ngại trên con đường tiến lên. Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, La Văn Cầu đã đưa ra một quyết định mà khi đọc lại, người ta khó có thể tưởng tượng một chàng trai trẻ đã phải có nghị lực đến mức nào để thực hiện. Phần cánh tay bị thương được đồng đội chặt bỏ. Một phần cơ thể của người lính trẻ đã nằm lại giữa chiến trường Đông Khê. Nhưng ông không dừng lại. Cánh tay phải mất đi, cánh tay trái vẫn còn. Và chính cánh tay còn lại ấy đã ôm khối bộc phá, đưa ông tiếp tục tiến về phía lô cốt.

Hình ảnh ấy có lẽ là một trong những hình ảnh ám ảnh nhất của chiến tranh. Một người lính trẻ bị thương, máu trên người, mất đi một cánh tay nhưng vẫn cố gắng tiến về phía trước. Phía trước là hiểm nguy, phía sau là đồng đội. Không có con đường nào dễ dàng hơn. Không có lựa chọn nào an toàn hơn. Chỉ có một con đường duy nhất: hoàn thành nhiệm vụ.

Rồi tiếng nổ vang lên. Lô cốt bị phá hủy. Con đường tiến công được mở ra cho đồng đội. Còn La Văn Cầu ngã xuống giữa trận địa với một cánh tay đã mãi mãi nằm lại nơi đất đá Đông Khê. Chiến thắng của một trận đánh có thể được ghi bằng những con số trong lịch sử, nhưng phía sau những con số ấy là những con người bằng xương bằng thịt, là những tuổi trẻ không thể quay về, là những phần cơ thể đã gửi lại cho Tổ quốc.

Tôi từng nghĩ lịch sử là những điều rất lớn lao. Đó là những chiến dịch, những trận đánh, những chiến thắng được ghi lại trong sách vở. Nhưng khi biết câu chuyện về La Văn Cầu, tôi nhận ra lịch sử đôi khi được viết bằng những điều rất nhỏ bé: một bước chân của người lính, một giọt máu trên chiến trường, một cánh tay đã mất, một khối bộc phá được mang đến đúng nơi cần đến. Những điều tưởng như chỉ tồn tại trong một khoảnh khắc lại có thể trở thành ký ức của cả một dân tộc.

Sau trận Đông Khê, La Văn Cầu tiếp tục sống và cống hiến. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng điều khiến tôi trân trọng ông không chỉ là danh hiệu hay chiến công. Điều khiến tôi nhớ đến ông là cách một con người đã bước qua mất mát của chính mình để tiếp tục sống, tiếp tục cống hiến và trở thành một phần của lịch sử dân tộc.

Thời gian rồi cũng trôi qua. Những người lính trẻ năm nào trở thành những người già. Những chiến trường từng vang tiếng súng dần trở thành những địa danh được nhắc đến trong những trang sách. Những vết thương trên cơ thể có thể đã lành theo năm tháng, nhưng ký ức về những người đồng đội nằm lại thì không bao giờ thực sự biến mất.

La Văn Cầu về sau thường thực hiện động tác chào điều lệnh bằng bàn tay trái. Tôi nghĩ đó là một hình ảnh đặc biệt. Bởi bàn tay trái ấy không chỉ là bàn tay còn lại của một người lính. Nó từng thay thế bàn tay đã mất, từng tiếp tục cầm vũ khí, từng giúp ông bước qua những năm tháng sau chiến tranh. Và khi bàn tay ấy đưa lên trước lá cờ Tổ quốc, dường như cả chiến trường Đông Khê của hơn nửa thế kỷ trước lại hiện về.

Một bàn tay đưa lên.

Một cánh tay đã mất.

Một tuổi trẻ đã gửi lại chiến trường.

Và một đất nước đã đi qua chiến tranh để bước vào hòa bình.

Tôi sinh ra khi chiến tranh đã lùi rất xa. Tôi chưa từng nghe tiếng bom rơi, chưa từng phải rời nhà trong một đêm vì chiến sự, chưa từng nhìn một người đồng đội ngã xuống bên cạnh mình. Tôi được đến trường, được sống cùng gia đình, được lựa chọn tương lai và được ước mơ về những điều mình muốn. Những điều ấy bình thường đến mức đôi khi tôi quên mất rằng đã có một thế hệ phải đánh đổi bằng những điều không bình thường để chúng tôi có được ngày hôm nay.

La Văn Cầu từng đứng ở tuổi mà tôi đang đứng, từng có một tuổi trẻ và có lẽ cũng từng có những ước mơ của riêng mình. Nhưng chiến tranh đã gọi ông đi theo một con đường khác. Ông đã dùng tuổi trẻ của mình để mở đường giữa bom đạn. Còn chúng tôi hôm nay không cần phải cầm súng để bảo vệ đất nước. Chúng tôi có thể cầm sách, cầm bút, học tập, lao động, sáng tạo và sống có trách nhiệm với cộng đồng. Mỗi thế hệ có một cách riêng để yêu nước, nhưng điểm chung vẫn là biết đặt những điều lớn lao hơn bản thân mình vào đúng vị trí.

Điều tôi nhận được từ câu chuyện của La Văn Cầu không phải là một bài học về sự hy sinh theo nghĩa xa xôi. Đó là một câu hỏi rất gần: nếu những người đi trước đã trao cho chúng ta một đất nước hòa bình bằng chính tuổi trẻ của họ, chúng ta sẽ làm gì với tuổi trẻ mà mình đang có?

Có lẽ chúng ta không thể trả lại cho họ những năm tháng đã mất. Không thể đưa một cánh tay trở về với người lính đã mất nó ở Đông Khê. Cũng không thể gọi những người đồng đội đã nằm xuống trở lại. Nhưng chúng ta có thể sống tốt hơn, học tập nghiêm túc hơn, có trách nhiệm hơn với quê hương và biết trân trọng từng ngày bình yên đang có. Đó có lẽ là cách thiết thực nhất để sự hy sinh của thế hệ trước tiếp tục có ý nghĩa trong thời đại hôm nay.

La Văn Cầu đã đi qua một thời đại mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau một bước chân. Ông đã mất một cánh tay, nhưng không mất đi ý chí. Chiến tranh lấy đi một phần cơ thể, nhưng không thể lấy đi tinh thần của người chiến sĩ. Và khi ông đưa bàn tay còn lại lên chào lá cờ Tổ quốc, tôi có cảm giác đó không chỉ là một nghi thức. Đó là cái chào của một người đã dành cả cuộc đời mình cho đất nước.

Có những người rời khỏi cuộc đời nhưng để lại một cái tên. Có những người để lại một chiến công. Có những người để lại một câu chuyện. Còn La Văn Cầu để lại một hình ảnh mà tôi nghĩ sẽ còn được nhắc mãi: một người lính chỉ còn một cánh tay nhưng vẫn đứng thật thẳng trước lá cờ Tổ quốc.

Cánh tay của ông đã nằm lại ở Đông Khê từ hơn bảy mươi năm trước. Nhưng bàn tay còn lại vẫn như đang đưa lên từ trong lịch sử, không phải để kể rằng mình đã từng anh hùng đến thế nào, mà để nhắc những người trẻ hôm nay rằng phía sau hai chữ hòa bình là cả một thế hệ đã đi qua mất mát.

Và có lẽ, điều đẹp nhất mà thế hệ chúng tôi có thể làm cho những người của “thời hoa lửa” không phải là mãi nhìn về phía sau, mà là bước thật vững về phía trước. Bởi họ đã dùng tuổi trẻ để giữ lấy đất nước. Còn chúng tôi, những người được sinh ra trong hòa bình, phải dùng tuổi trẻ của mình để làm cho đất nước ấy ngày một tốt đẹp hơn.

Một cánh tay đã nằm lại nơi chiến trường. Một bàn tay còn lại vẫn chào lá cờ. Và giữa hai hình ảnh ấy là cả một cuộc đời của người chiến sĩ La Văn Cầu – một cuộc đời nhắc chúng ta rằng có những sự hy sinh không bao giờ cũ, bởi mỗi ngày bình yên hôm nay đều mang trong mình bóng dáng của những người đã từng chiến đấu cho nó.