BẢN TÌNH CA BẤT TỬ CỦA TUỔI ĐÔI MƯƠI VÀ HUYỀN THOẠI VỀ NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG CHỈ CÒN MỘT TAY HÀ VĂN NỌA

Có bao giờ giữa những bộn bề của cuộc sống hiện đại, giữa những ánh đèn rực rỡ của phố thị phồn hoa, giữa những quán cà phê thơm lừng mùi bơ sữa và những bảng kế hoạch tương lai đầy ắp hoài bão, bạn chợt dừng lại và tự hỏi: "Họ đã sống tuổi đôi mươi như thế nào?". "Họ" ở đây là những người đi trước, những người đã gửi lại cả thanh xuân, cả nụ cười và những ước mơ giang dở nơi chiến hào đầy bùn đất và máu thịt. Tuổi đôi mươi của chúng ta hôm nay là những chuyến đi khám phá thế giới, là những đêm thức trắng chạy deadline, là những trăn trở về việc làm sao để khẳng định bản thân, làm sao để trở nên giàu có và thành đạt. Còn tuổi đôi mươi của họ, những chàng trai, cô gái sinh ra trong khói lửa chiến tranh, lại là những tháng ngày bám trụ nơi chiến hào, lấy bầu trời làm màn, lấy mặt đất làm chiếu, và lấy lý tưởng giải phóng dân tộc làm lẽ sống duy nhất của cuộc đời.

Hôm nay, dưới góc nhìn của một người trẻ đang được hít thở bầu không khí tự do, tôi muốn kể cho các bạn nghe về một con người như thế, một con người mà lịch sử đã khắc tên anh bằng những nét chữ đỏ thắm của lòng quả cảm. Đó là liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hà Văn Nọa - người đại đội trưởng huyền thoại chỉ còn một tay vẫn kiên cường chỉ huy chiến đấu trong chiến dịch Điện Biên Phủ chấn động địa cầu. Anh sinh năm 1928 và ngã xuống vào mùa xuân năm 1954, khi mới vừa tròn 26 tuổi. Quê hương anh nằm ở một vùng quê chiêm trũng nghèo khó, xã Hưng Đạo, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương. Cuộc đời anh, từ những ngày ấu thơ cơ cực cho đến giây phút hóa thân thành đài kỷ niệm bất tử trên đồi C, là một bản hùng ca tráng lệ nhất về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, về sức sống mãnh liệt của tuổi trẻ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.

Để hiểu được vì sao những con người nhỏ bé ấy lại mang trong mình sức mạnh dời non lấp biển, chúng ta phải quay ngược bánh xe lịch sử, trở về với bối cảnh xã hội Việt Nam những năm đầu thế kỷ hai mươi. Hà Văn Nọa cất tiếng khóc chào đời trong một gia đình nông dân nghèo ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, nơi mà cái đói, cái nghèo luôn đeo bám như những bóng ma không thể xua đuổi. Những năm tháng tuổi thơ của anh không có những viên kẹo ngọt, không có những bộ quần áo mới, mà chỉ có những bữa cơm độn khoai sắn đắng ngắt, có những giọt mồ hôi mặn chát của cha mẹ rơi trên những luống cày khô khốc. Quê hương Tứ Kỳ của anh ngày ấy, cũng như bao vùng quê khác trên đất nước Việt Nam, rên xiết dưới gót giày xâm lược của thực dân Pháp và ách áp bức của bọn phong kiến tay sai. Những cánh đồng cò bay thẳng cánh lại chẳng thuộc về những người nông dân quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời. Bọn cường hào, ác bá cấu kết với thực dân, vơ vét từng hạt lúa, từng củ khoai, đẩy người dân vào cảnh bần cùng, cơ cực.

Đặc biệt, ký ức về nạn đói lịch sử năm 1945, khi Hà Văn Nọa mới 17 tuổi, có lẽ là vết hằn sâu nhất, đau đớn nhất trong tâm hồn chàng thanh niên trẻ. Hơn hai triệu đồng bào miền Bắc đã chết rũ dọc đường, chết trong xó chợ, chết trên chính mảnh đất chôn nhau cắt rốn của mình vì không có lấy một hột gạo bỏ bụng. Những chiếc xe bò chở xác người đi chôn chung trong những hố đào vội vã, tiếng khóc than ai oán vang lên khắp các ngõ xóm. Chứng kiến cảnh tượng bi thương ấy, chứng kiến sự tàn ác của kẻ thù khi chúng nhẫn tâm nhổ lúa trồng đay, dồn nhân dân ta vào chỗ chết, trong trái tim của chàng thanh niên Hà Văn Nọa đã bùng lên một ngọn lửa hận thù ngùn ngụt. Ngọn lửa ấy không chỉ là sự căm phẫn trước tội ác của kẻ thù, mà còn là khát khao cháy bỏng về một ngày mai tươi sáng, một ngày mà quê hương được hoàn toàn giải phóng, người cày có ruộng, và trẻ em không còn phải chết vì đói rét. Nhận thức ấy chính là hạt mầm đầu tiên, là cội rễ sâu xa dẫn dắt anh bước vào con đường cách mạng.

Con đường đến với cách mạng của Hà Văn Nọa không phải là một sự lựa chọn bồng bột của tuổi trẻ, mà là một tất yếu lịch sử của những người con yêu nước. Khi tiếng gọi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 vang lên, mang theo ánh sáng của tự do, Hà Văn Nọa như cây khô hạn gặp cơn mưa rào. Anh hăng hái tham gia các phong trào thanh niên cứu quốc tại địa phương, từ việc canh gác, làm liên lạc, đến việc vận động bà con xây dựng đời sống mới. Nhưng niềm vui độc lập ngắn chẳng tày gang. Thực dân Pháp, với dã tâm cướp nước ta một lần nữa, đã nổ súng đánh chiếm Nam Bộ và dần mở rộng chiến tranh ra cả nước. Hưởng ứng Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ", Hà Văn Nọa đã không ngần ngại gác lại tình riêng, từ biệt gia đình, quê hương để lên đường nhập ngũ. Ngày anh đi, cây đa bến nước sân đình vẫn lặng lẽ như thuở nào, nhưng ánh mắt của chàng trai trẻ đã chất chứa một quyết tâm sắt đá: Ra đi là để trở về với vinh quang của một dân tộc độc lập.

Trở thành anh bộ đội Cụ Hồ, Hà Văn Nọa được biên chế vào quân chủ lực. Môi trường quân ngũ với kỷ luật thép và muôn vàn gian khổ đã tôi luyện chàng thanh niên nông dân chất phác thành một người chiến sĩ can trường, mưu trí. Trong những năm tháng chiến đấu chống thực dân Pháp, dấu chân của anh đã in trên khắp các nẻo đường chiến dịch, từ những trận đánh chống càn ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, đến những cuộc hành quân gian khổ vượt suối, băng đèo lên Việt Bắc, Tây Bắc. Những vần thơ trong bài "Tây Tiến" của nhà thơ Quang Dũng dường như đã lột tả chân thực nhất cuộc sống của những người lính như Hà Văn Nọa thời bấy giờ: "Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm / Heo hút cồn mây súng ngửi trời / Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống / Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi". Trong cái rét cắt da cắt thịt của miền sơn cước, trong những cơn sốt rét rừng hành hạ đến run người, rụng tóc, Hà Văn Nọa vẫn luôn giữ vững tinh thần lạc quan, truyền lửa cho đồng đội. Nhờ sự dũng cảm, mưu trí và khả năng lãnh đạo xuất sắc, anh dần trưởng thành qua từng trận đánh, từ một chiến sĩ binh nhì trở thành tiểu đội trưởng, trung đội trưởng, và rồi được giao trọng trách Đại đội trưởng Đại đội 243, Tiểu đoàn 11, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312 – một trong những đơn vị chủ công, thiện chiến bậc nhất của Quân đội nhân dân Việt Nam lúc bấy giờ.

Chiến công của Đại đội trưởng Hà Văn Nọa gắn liền với biết bao trận đánh sinh tử, nhưng đỉnh cao của sự cống hiến và lòng quả cảm phi thường ấy chính là trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954. Khi thực dân Pháp xây dựng Điện Biên Phủ thành "một pháo đài bất khả xâm phạm", một "con nhím" khổng lồ với hàng rào dây thép gai chằng chịt, bãi mìn dày đặc và hỏa lực mạnh mẽ nhằm nghiền nát bộ đội chủ lực của ta, Trung ương Đảng và Bác Hồ đã hạ quyết tâm chiến lược: Phải tiêu diệt bằng được tập đoàn cứ điểm này. Đại đội 243 do Hà Văn Nọa chỉ huy được giao những nhiệm vụ vô cùng nặng nề trong chiến dịch. Trước khi bước vào những trận đánh giáp lá cà đẫm máu, anh và đồng đội đã phải trải qua những tháng ngày vô cùng gian truân: kéo pháo vào trận địa rồi lại kéo pháo ra theo phương châm "đánh chắc, tiến chắc"; đào những đường hào chằng chịt vây siết lấy kẻ thù dưới tầm pháo nổ và bom rơi. Bùn đất, máu và mồ hôi quyện vào nhau, nhưng không ai kêu ca, oán thán.

Bước vào đợt tấn công thứ hai của chiến dịch Điện Biên Phủ (cuối tháng 3, đầu tháng 4 năm 1954), mục tiêu của quân ta là tiêu diệt các cứ điểm phòng ngự kiên cố của địch ở khu đông, trong đó có đồi C. Đây là một vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng, địch bố trí hỏa lực rất mạnh, tổ chức phòng ngự nhiều tầng, nhiều lớp hòng bẻ gãy các đợt tiến công của ta. Đêm ngày 30 tháng 3 năm 1954, trận đánh bắt đầu. Pháo binh ta gầm thét, trút bão lửa xuống đầu thù. Lợi dụng thời cơ, Đại đội trưởng Hà Văn Nọa dẫn đầu mũi nhọn đột kích, xông lên phá hàng rào, mở đường máu cho toàn đơn vị xông lên. Địch phản kích điên cuồng. Đạn súng máy của chúng đan thành tấm lưới lửa dày đặc, pháo binh địch từ Mường Thanh và Hồng Cúm bắn chi viện tới tấp làm mặt đất rung chuyển, cày xới từng tấc đất trên đồi.

Giữa trận chiến ác liệt ấy, một tình huống bi tráng đã xảy ra, khắc họa nên huyền thoại về người anh hùng Hà Văn Nọa. Trong lúc đang đứng bật dậy, phất tay hô to: "Các đồng chí, xông lên! Kiên quyết tiêu diệt địch!", một viên đạn pháo (hoặc đạn súng lớn) của địch nổ gần, văng mảnh trúng cánh tay phải của anh. Sức công phá khủng khiếp đã tiện đứt gần như hoàn toàn cánh tay, chỉ còn dính lại một chút da thịt lầy nhầy, máu tuôn xối xả. Sự đau đớn đến tột cùng ập đến, khuôn mặt người đại đội trưởng tái nhợt vì mất máu. Y tá chiến trường lập tức lao tới, định băng bó và cáng anh về tuyến sau cấp cứu. Trong quân luật và lẽ thường tình, một vết thương nặng như thế hoàn toàn cho phép người lính được rời khỏi trận địa. Bất kỳ ai nhìn thấy cảnh tượng ấy cũng xót xa và nghĩ rằng giới hạn chịu đựng của con người đã đến mức tận cùng.

Nhưng không! Trong giây phút ranh giới giữa sự sống và cái chết vô cùng mong manh ấy, bản lĩnh của một người chỉ huy, lý tưởng của một người Đảng viên đã vượt lên trên mọi đau đớn về thể xác. Hà Văn Nọa biết rằng, trong những giờ phút quyết định này, sự có mặt của người chỉ huy là linh hồn của trận đánh. Nếu anh gục ngã hoặc rời đi lúc này, tinh thần của chiến sĩ có thể bị ảnh hưởng, trận đánh có thể bị chững lại, và cái giá phải trả sẽ là máu của rất nhiều đồng đội khác. Bằng một nghị lực phi thường, bằng ý chí sắt thép mà có lẽ chỉ những con người yêu nước đến quên mình mới có được, Hà Văn Nọa kiên quyết từ chối rời khỏi trận địa. Thấy cánh tay bị dập nát lủng lẳng vướng víu, cản trở việc vận động và chiến đấu, anh đã đưa ra một quyết định khiến tất cả những người chứng kiến phải trào dâng nước mắt. Anh ra lệnh cho y tá: "Cắt đứt ngay cánh tay này đi cho tôi, băng chặt lại để tôi tiếp tục chỉ huy!". Người y tá chần chừ, tay run rẩy, nước mắt giàn giụa không nỡ làm cái việc tàn nhẫn ấy với thủ trưởng của mình. Thấy vậy, Hà Văn Nọa tự mình nghiến răng, giật mạnh đứt phần da thịt còn dính lại, tự cắn răng chịu đựng nỗi đau thấu trời xanh để y tá quấn vội cuộn băng gạc đẫm máu.

Hình ảnh Đại đội trưởng Hà Văn Nọa, thân hình đẫm máu, cánh tay phải chỉ còn là một mỏm cụt được băng bó tạm bợ, tay trái lăm lăm khẩu súng ngắn, đứng vươn cao giữa chiến hào đầy khói đạn, đã trở thành một tượng đài bất tử. Anh gằn giọng, tiếng hô vang vọng cả một góc trời: "Tôi còn một tay, còn đôi mắt, còn khối óc, tôi vẫn còn chỉ huy được! Các đồng chí, vì độc lập tự do của Tổ quốc, tiến lên tiêu diệt địch!". Tiếng thét ấy của anh không chỉ là mệnh lệnh quân sự, mà là lời hiệu triệu thiêng liêng từ trái tim, như một hồi kèn xung trận thổi bùng lên ngọn lửa căm thù và lòng dũng cảm trong mỗi trái tim người lính Đại đội 243. Thấy người chỉ huy của mình bị thương nặng như vậy vẫn không lùi bước, các chiến sĩ như được tiếp thêm một sức mạnh thần kỳ. Họ hóa thành những con mãnh hổ, đạp lên bom đạn, đạp lên xác thù mà xông tới, lần lượt tiêu diệt từng ụ súng, từng lô cốt của địch.

Trận đánh diễn ra vô cùng giằng co và khốc liệt. Kẻ thù điên cuồng chống trả, dùng súng phun lửa và hỏa lực dày đặc nhằm bẻ gãy đợt tấn công. Hà Văn Nọa, với một cánh tay còn lại, vẫn thoăn thoắt di chuyển, quan sát trận địa, chỉ huy các trung đội hỏa lực và mũi nhọn phối hợp nhịp nhàng. Anh trực tiếp ném lựu đạn, bắn gục những tên lính lê dương hung hãn nhất. Dưới sự dẫn dắt của anh, Đại đội 243 đã cắm được lá cờ quyết chiến quyết thắng lên nóc hầm chỉ huy của địch ở cứ điểm. Tuy nhiên, trong những giây phút cuối cùng của trận đánh, khi quân ta đang truy quét những tàn quân địch còn sót lại, một loạt đạn thù oan nghiệt đã găm trúng ngực người đại đội trưởng kiên trung. Hà Văn Nọa ngã xuống. Bầu trời Điện Biên lúc ấy như tối sầm lại, tiếng súng dường như cũng nghẹn ngào. Máu của anh đã tưới đẫm mảnh đất đồi C, tô thắm thêm màu cờ Tổ quốc. Anh trút hơi thở cuối cùng khi trên môi vẫn còn đọng lại nụ cười mãn nguyện, bởi anh biết, đơn vị của anh đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, và ngày chiến thắng vĩ đại của dân tộc đang đến rất gần. Sự hy sinh của anh đã góp phần làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu", chấm dứt vĩnh viễn ách thống trị của thực dân Pháp trên đất nước ta. Với những cống hiến và sự hy sinh anh dũng vô song đó, liệt sĩ Hà Văn Nọa đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện về người đại đội trưởng chỉ còn một tay Hà Văn Nọa khép lại, nhưng dư âm của nó thì vẫn còn vang vọng mãi, như một nốt nhạc bi tráng, cao vút trong bản tình ca tuổi đôi mươi của một thế hệ vàng. Khi đọc lại những trang sử vàng chói lọi ấy, chúng tôi, những người thanh niên được sinh ra trong hòa bình, không khỏi cảm thấy mình quá đỗi nhỏ bé. Khoảng cách giữa thời gian và thế hệ dường như bị xóa nhòa bởi sức mạnh lan tỏa của lòng yêu nước. Tuổi đôi mươi của các anh là máu, là nước mắt, là bùn lầy và là sự hy sinh tuyệt đối vì một chữ "Độc lập". Tuổi đôi mươi ấy không có chỗ cho sự hèn nhát, không có sự toan tính cá nhân, chỉ có tinh thần "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh". Các anh đã sống, chiến đấu và ngã xuống một cách thanh thản, bởi các anh hiểu rằng: "Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí". Nhìn lại chặng đường các anh đã đi qua, chúng ta mới thấu hiểu sâu sắc cái giá của bầu trời hòa bình xanh ngắt hôm nay, cái giá của những nụ cười rạng rỡ trên môi trẻ thơ, cái giá của những giấc ngủ bình yên không có tiếng còi báo động. Mỗi tấc đất quê hương, mỗi ngọn cỏ, nhành cây đều thấm đẫm máu xương của lớp lớp cha anh đi trước.

Thế hệ trẻ chúng ta hôm nay, được kế thừa một đất nước độc lập, thống nhất, tự do và đang trên đà hội nhập mạnh mẽ, chúng ta mang trong mình sứ mệnh viết tiếp bản anh hùng ca mà thế hệ anh Hà Văn Nọa đã khởi thảo bằng máu. Bài học lớn nhất mà chúng ta nhận được từ câu chuyện của người anh hùng ấy không chỉ là lòng dũng cảm trong chiến đấu, mà là nghị lực phi thường vươn lên mọi nghịch cảnh, là ý chí không bao giờ đầu hàng trước khó khăn. Nếu như anh Hà Văn Nọa với một cánh tay dập nát vẫn dõng dạc hô to: "Tôi còn một tay, còn đôi mắt, còn khối óc, tôi vẫn còn chỉ huy được!", thì những người trẻ hôm nay cớ sao lại dễ dàng buông xuôi trước những thất bại nhỏ nhoi trong công việc, học tập hay tình cảm? Chúng ta có đầy đủ sức khỏe, trí tuệ, có sự hỗ trợ của công nghệ và một thế giới rộng mở, điều chúng ta cần rèn luyện chính là một "tinh thần Hà Văn Nọa" – dám đối mặt, dám đương đầu, dám hy sinh lợi ích cá nhân vì những giá trị lớn lao hơn của cộng đồng và xã hội. Hãy biến lòng biết ơn đối với những người đã khuất thành hành động thực tế: học tập không ngừng, lao động hăng say, rèn luyện đạo đức, và cống hiến tài năng để xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng "đàng hoàng hơn, to đẹp hơn" như tâm nguyện của Bác Hồ muôn vàn kính yêu. Đó chính là cách tốt nhất, ý nghĩa nhất để trả lời cho câu hỏi: Chúng ta đã, đang và sẽ sống tuổi đôi mươi của mình như thế nào, để xứng đáng với sự hy sinh của những thế hệ thanh niên bất tử.

Tài liệu tham khảo:

• Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, "Lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam", Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.