Bản tráng ca trên khuông nhạc máu và tiếng ngâm Kiều rung chuyển tuyến lửa

Không phải người lính nào ra trận cũng mang trên vai những khẩu súng trường lạnh lẽo. Có một tập thể kiên cường bước vào chảo lửa với hành trang chỉ là cây đàn ghi-ta, cây sáo trúc, chiếc mỏ lẹt và những tập thơ nhòe nhoẹt bùn đất. Đó là Đoàn Văn công Quân giải phóng – những nghệ sĩ mặc áo lính, những người mang sứ mệnh dùng cái Đẹp để chống lại sự tàn bạo của chiến tranh.

Sân khấu của họ không có màn nhung đỏ hay ánh đèn rực rỡ. Sân khấu của họ là nắp hầm chữ A, là chiến hào ngập ngụa mùi thuốc súng, và ánh đèn chiếu rọi duy nhất là những chùm pháo sáng rợn người của máy bay địch. Khán giả của họ là những người lính vừa bước ra từ cõi chết, băng gạc rỉ máu, có người vĩnh viễn để lại một phần thân thể nơi chiến địa.

Chính giữa khung cảnh trần trụi và tàn khốc ấy, vũ khí của văn hóa đã phát huy sức mạnh kinh hồn. Khi những người lính đau đớn đến lịm đi vì vết thương tấy mủ, tập thể văn công không chọn những bản hành khúc dồn dập. Một nữ nghệ sĩ đã ôm cây đàn, dạo một khúc nhạc trầm buồn và cất lên tiếng ngâm nga kiệt tác Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du. Giọng ngâm thánh thót, ngân rung, bay vút lên bầu trời đặc quánh khói bom. Những câu thơ: "Bắt phong trần phải phong trần / Cho thanh cao mới được phần thanh cao" vang lên như một dòng suối tâm tình.

Di sản của Đại thi hào không chỉ xoa dịu nỗi đau thể xác, mà nó đánh thức khát vọng sống, khơi gợi hình bóng quê nhà với giếng nước, gốc đa, mái đình. Những giọt nước mắt lăn dài trên má những người lính dạn dày trận mạc. Cả tập thể nghệ sĩ và những người thương binh dựa vào nhau, mượn sức sống ngàn năm của văn hóa dân tộc để vá víu lại những tâm hồn đang chực chờ vỡ vụn vì bom đạn. Tiếng ngâm Kiều đêm ấy đã trở thành tấm khiên tinh thần bất khả xâm phạm.

Nhưng rồi, chiến tranh ập đến với một cơn cuồng phong nghiệt ngã. Rạng sáng, địch đánh hơi được hầm bí mật nơi đoàn văn công và thương binh đang trú ẩn. Một vòng vây siết chặt. Nhận thấy hỏa lực của địch quá mạnh, tập thể những nghệ sĩ tay không tấc sắt đã đưa ra một quyết định tột cùng bi tráng: Họ sẽ hóa thân thành những chiến binh thực thụ, lao ra cửa hầm thu hút hỏa lực để đội cứu thương mang thương binh rút lui vào rừng sâu.

Trước khoảnh khắc bão táp ấy, người nhạc trưởng của đoàn đã đập vỡ cây đàn ghi-ta, dùng mảnh ván gỗ sắc lẹm cứa vào cổ tay mình. Bằng dòng máu nóng hổi, anh viết vội một bức "tâm thư" lên chính tờ khuông nhạc còn đang chép dang dở một bài hát quê hương: "Chúng tôi mang cái Đẹp ra trận để giữ nước. Dù thân xác tan biến, nhưng tiếng hát và hồn cốt dân tộc sẽ mãi mãi trường tồn. Xin hãy sống và chiến thắng cho phần của chúng tôi!".

Bức tâm thư đẫm máu ấy được gửi lại cùng người thương binh cuối cùng. Rồi từ cửa hầm, tập thể những nghệ sĩ áo lính đồng loạt xông lên. Tiếng hát của họ cất cao lấn át cả tiếng rít của bom rơi đạn nổ, kiêu hãnh và rực rỡ như những đóa hoa vô thường nở bùng giữa đêm đen. Khúc tráng ca của họ khép lại, máu thấm vào đất đai, nhưng bức tâm thư trên khuông nhạc và di sản văn hóa mà họ dùng sinh mệnh để bảo vệ sẽ mãi mãi là một huyền thoại đẹp nhất, hào hoa nhất của lịch sử dân tộc.