Bản trường ca bất diệt trong dòng chảy của dân tộc

Tôi đã từng đọc nhiều về Quảng Trị, về 81 ngày đêm khốc liệt mùa hè năm 1972. Nhưng tất cả những con chữ trong sách vở, những tư liệu trên màn hình dường như vẫn còn rất xa vời.Người ta nói Thành Cổ Quảng Trị là nghĩa trang không bia mộ. Bởi trong lòng đất này, dưới từng thớ gạch vụn và từng thảm cỏ mềm, là máu xương của hàng nghìn người lính tuổi mười tám, đôi mươi. Đó là một sự thật khiến tim tôi nhói lên: họ chính những người trẻ không có cơ hội để đi qua tuổi hai mươi, không có dịp mơ mộng về tương lai, không được sống cuộc đời bình thường mà tôi đang có. Họ dừng lại mãi ở đây đóng khung hình mãi ở cái tuổi đẹp nhất 18-20, để lịch sử vận hành chuyển tiếp.

Thành Cổ của 54 năm trước không giống Thành Cổ yên bình hôm nay. Nơi đây từng là tọa độ lửa đạn dày đặc nhất, là mục tiêu oanh tạc khốc liệt nhất. Bom rải xuống, pháo nã vào, đêm không còn đêm, ngày cũng không còn ngày. Người lính sống trong hầm ngột ngạt, thiếu nước, thiếu lương khô, thiếu cả không khí để thở. Mỗi khi vượt sông Thạch Hãn, họ không biết mình còn có thể trở lại bờ bên này hay không. Vậy mà họ vẫn đi, người ngã xuống, người khác lại xông lên, chỉ để giữ cho bằng được từng tấc đất, từng lá cờ trên Thành Cổ.

Tôi đã được nghe những cựu chiến binh có mặt tại đây kể chuyện. Họ nói về đồng đội ngã xuống ngay từ trận đầu tiên, sáng còn cười nói với nhau cả tiểu đội phút sau còn lại mỗi hai người. Họ kể về những đêm không kịp chợp mắt, về ánh sáng mặt trời bị che lấp bởi mịt mù khói bom. Có người lính trong trận cuối cùng của trung đội đã một mình bắn liền chín quả B40, một quả B41 để chặn bước tiến của địch, rồi ngất đi. Khi tỉnh dậy, phần thưởng duy nhất là một chiếc bánh lương khô. Câu chuyện nghe tưởng như giai thoại, nhưng nó thật đến mức khiến tôi lặng người. Hóa ra, một miếng bánh có thể trở thành minh chứng của sức mạnh phi thường, và giá trị ấy chỉ có được khi đặt trong hoàn cảnh “một mất một còn” của lịch sử.

Người ta thường hỏi: sức mạnh nào khiến những người lính Thành Cổ có thể chiến đấu đến hơi thở cuối cùng? Tôi nghĩ, đó không chỉ là lý tưởng lớn lao của một dân tộc muốn thống nhất non sông, mà còn là những điều rất gần gũi: ký ức về quê nhà, bóng dáng của mẹ già, lời thề với đồng đội, và một danh dự không thể để mất. Khi người lính đặt cả cuộc đời mình trong mối ràng buộc ấy, sự sợ hãi không biến mất, nhưng được đặt vào một khung nghĩa khác: nếu mình lùi, đồng đội sẽ chết, Thành Cổ sẽ mất; nếu mình giữ, dù phải hy sinh, đất nước còn, đồng đội còn, quê hương còn. Và vì thế, họ chọn tiến lên để bảo vệ quê nhà.

Trong khuôn viên Thành Cổ ngày nay, mọi thứ bình yên đến kỳ lạ. Nhưng càng yên bình bao nhiêu, tôi càng thấy quá khứ bi tráng bấy nhiêu. Thành Cổ không chỉ là di tích, không chỉ là một điểm đến du lịch lịch sử. Nó là một mảnh ký ức sống động, một bài học bằng máu, bằng xương thịt, một tấm gương soi để người trẻ như chúng tôi biết mình phải sống thế nào cho xứng đáng.

Và giữa khoảng không ấy, đầu tôi bất chợt vang lên những vần thơ từ trong sâu thẳm khi đứng bên bờ sông Thạch Hãn:

“Nước chảy ngàn năm còn kể chuyện,

Trời xanh soi bóng những linh hồn.

Quảng Trị hóa thành trang sử đỏ,

Thạch Hãn ngân vang bản trường tồn.”

Có lẽ, lời thơ ấy chợt thoáng qua tại nơi linh thiêng nhất chính là lời nhắc nhở. Lịch sử không cần chúng tôi phải sống lại 81 ngày đêm khốc liệt. Nhưng lịch sử đòi hỏi chúng ta phải biết ơn, phải giữ lấy những giá trị đã được đánh đổi bằng máu, phải sống tử tế, kiên cường, trung thực.

Người đến đây hôm nay có thể không nghe thấy tiếng bom đạn năm xưa, nhưng vẫn cảm nhận được sự lặng lẽ thiêng liêng của lịch sử. Đất vẫn nằm đó, dòng Sông Thạch Hãn vẫn trôi, nhưng dưới lòng đất và trong làn nước ấy là biết bao tuổi trẻ đã hóa thành bất tử.

Cũng vì thế mà mỗi bước chân trên mảnh đất này đều trở nên chậm lại. Không phải vì nỗi sợ hãi của chiến tranh, mà vì lòng kính trọng đối với những con người đã từng đứng ở đây, chiến đấu và hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ ra đi để đất nước có ngày yên bình, để thế hệ sau được lớn lên trong bầu trời không còn khói lửa.

Lịch sử vì thế không chỉ nằm trong sách vở hay những con số khô khan. Lịch sử sống trong ký ức của đất, của sông, của những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ. Và khi đứng trước những nơi như Thành cổ Quảng Trị, mỗi người đều hiểu rằng sự bình yên hôm nay không phải điều ngẫu nhiên, mà là kết quả của biết bao mất mát.

Vì vậy, điều mà lịch sử gửi gắm cho thế hệ hôm nay không phải là nỗi đau, mà là trách nhiệm. Trách nhiệm phải sống xứng đáng với quá khứ, phải giữ gìn hòa bình, phải xây dựng đất nước bằng sự tử tế và lòng trung thực. Chỉ khi đó, những hy sinh của năm 1972 mới thật sự trở thành '' bản trường ca bất diệt trong dòng chảy của dân tộc ''.