BẢN TRƯỜNG CA VỀ "CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT" (1961 - 1965)

BẢN TRƯỜNG CA VỀ "CHIẾN TRANH ĐẶC BIỆT" (1961 - 1965)

Năm 1961, khi những chiếc máy bay lên thẳng – thứ vũ khí mang hình dáng của một con chuồn chuồn sắt khổng lồ – bắt đầu quần thảo trên bầu trời miền Nam, người ta hiểu rằng cuộc chiến tranh này đã bước vào một vũ điệu mới. Đó không còn là những cuộc khởi nghĩa lẻ tẻ của nông dân vác tầm vông, cũng không phải là tiếng súng vang vọng từ Điện Biên Phủ thuở nào. Đây là một cuộc chiến được thai nghén trong phòng lạnh của Lầu Năm Góc, mang cái tên khô khan nhưng đầy chết chóc: "Chiến tranh đặc biệt".

Nó được sinh ra từ học thuyết "phản ứng linh hoạt" của tân Tổng thống John F. Kennedy, một sự thay thế cho học thuyết "trả đũa ồ ạt" cứng nhắc của Eisenhower. Sau thất bại thảm hại của Pháp và sự trỗi dậy mạnh mẽ của phong trào giải phóng dân tộc, Washington không muốn sa lầy vào một cuộc chiến tranh kiểu cũ tại châu Á. Họ cần một chiến lược ít tốn kém xương máu Mỹ, một "cuộc chiến ủy nhiệm" hoàn hảo. Mục tiêu là dùng chính người Việt để chống lại người Việt, dùng tiền và vũ khí tối tân của Mỹ để xây dựng một bộ máy chiến tranh hiệu quả dưới danh nghĩa Việt Nam Cộng hòa (VNCH).

Bản chất của "Chiến tranh đặc biệt" là "Việt Nam hóa chiến tranh" phiên bản đầu tiên, nhưng với sự chỉ huy và cố vấn cao nhất của người Mỹ. Nó vận hành trên ba trụ cột chết người: Tăng cường cố vấn và viện trợ quân sự, Xây dựng hệ thống "ấp chiến lược", và Tiến hành các cuộc hành quân "tìm diệt" và "bình định" bằng quân đội VNCH.

Những chuyên gia chiến lược Mỹ đổ bộ vào Sài Gòn như những kiến trúc sư của sự hủy diệt. Họ không trực tiếp cầm súng ra trận như những năm sau này, nhưng sự hiện diện của họ còn đáng sợ hơn. Tướng Maxwell Taylor, người được mệnh danh là "kiến trúc sư trưởng" của chiến lược, đã đưa ra công thức: Quân đội VNCH là xương sống, đôla và vũ khí Mỹ là máu, còn Cố vấn Mỹ là bộ não và trái tim. Số lượng cố vấn quân sự Mỹ tăng vọt từ con số ít ỏi ban đầu lên đến hơn 16.000 người vào cuối năm 1963. Họ thâm nhập vào mọi cấp của quân đội VNCH, từ Bộ Tổng Tham mưu xuống đến đơn vị cấp tiểu đoàn. Người lính VNCH có thể là người kéo cò súng, nhưng người chỉ tay trên bản đồ, người quyết định mục tiêu ném bom, lại là một sĩ quan Mỹ với cặp kính râm và điếu xì gà.

Cùng lúc đó, vũ khí chiến tranh hiện đại được tuôn chảy vào miền Nam như một dòng lũ sắt. Trực thăng vận (heliborne) trở thành biểu tượng của chiến lược này. Những chiếc UH-1 Iroquois (Huey) không chỉ là phương tiện vận chuyển mà là cỗ máy chiến tranh biết bay. Chúng đưa quân VNCH đổ bộ chớp nhoáng, tạo ra sự linh hoạt và cơ động mà quân Giải phóng chưa từng có. Nhưng kinh hoàng hơn cả là vũ khí hóa học – chất độc da cam và các loại chất diệt cỏ – bắt đầu được rải xuống những cánh rừng bạt ngàn, biến hệ sinh thái thành một màu chết chóc, phá hủy nguồn lương thực và bóc trần căn cứ của đối phương. Miền Nam, trong nháy mắt, trở thành một phòng thí nghiệm khổng lồ cho công nghệ chiến tranh.

Tuy nhiên, đòn hiểm nhất, tàn bạo nhất của "Chiến tranh đặc biệt" lại là chiến dịch xây dựng Ấp Chiến Lược – một phiên bản cải tiến và quy mô hơn của hệ thống đồn điền và khu tập trung thời Pháp. Từ năm 1961 đến 1964, hàng ngàn ấp chiến lược được dựng lên. Đây là một nỗ lực nhằm "tát nước bắt cá", dồn nông dân, những người được coi là "biển nước" nuôi dưỡng "cá" là lực lượng du kích, vào những khu vực kiểm soát gắt gao.

Hình ảnh những người lính VNCH, dưới sự giám sát của cố vấn Mỹ, dùng dây thép gai và cọc nhọn bao bọc làng mạc, tạo nên những "nhà tù không có chấn song", là một vết thương không bao giờ lành trong ký ức người dân. Mọi hoạt động bị kiểm soát, từ việc đi làm đồng, đi chợ, đến việc thờ cúng. Cuộc sống bình yên hàng ngàn năm của người nông dân bỗng chốc bị nhốt lại sau hàng rào thép gai và những vọng gác canh chừng. Chính quyền Sài Gòn gọi đó là "xây dựng nông thôn mới", nhưng đối với người dân, đó là sự biệt lập, đọa đày, và sự tan vỡ của những cộng đồng làng xã truyền thống. Hàng triệu người đã bị dồn vào các ấp chiến lược, biến miền Nam thành một tập hợp của những pháo đài cô lập.

Mục đích của chiến lược này rất rõ ràng: cắt đứt hoàn toàn mối liên hệ giữa quần chúng và lực lượng cách mạng, cô lập du kích, và cuối cùng là "bình định" nông thôn, giành lấy trái tim và khối óc của người dân bằng sức mạnh quân sự kết hợp với chiêu bài kinh tế xã hội.

Trong những năm đầu, từ 1961 đến 1962, chiến lược này đã gây ra muôn vàn khó khăn, đau thương cho cách mạng miền Nam. Với ưu thế về trực thăng, xe bọc thép M-113 và hỏa lực vượt trội, quân đội VNCH đã tổ chức hàng ngàn cuộc hành quân càn quét, dùng chiến thuật "trực thăng vận" và "thiết xa vận" để đánh phá những vùng căn cứ du kích. Nhiều cán bộ và chiến sĩ cách mạng đã hy sinh, cơ sở bị lộ, đời sống nhân dân vô cùng khổ cực. Tưởng như ngọn lửa cách mạng sẽ bị dập tắt bởi cơn mưa thép và sự kìm kẹp của ấp chiến lược. Tướng Mỹ Paul Harkins đã tự tin tuyên bố: "Ánh sáng đã ở cuối đường hầm."

Nhưng lịch sử Việt Nam chưa bao giờ đi theo kịch bản của người ngoài. Ngay trong lòng những khổ đau, tinh thần phản kháng vẫn nảy mầm. Người dân, bị dồn vào đường cùng, đã biến ấp chiến lược thành chiến trường đấu tranh. Họ bí mật phá rào, đào hầm thông ra ngoài, bảo vệ cán bộ nằm vùng.

Và rồi, sự thật về sự "linh hoạt" của chiến lược Mỹ bắt đầu lộ rõ tại cánh đồng lúa nước mênh mông của tỉnh Định Tường (nay là Tiền Giang) vào ngày 2 tháng 1 năm 1963. Đó là trận Ấp Bắc.

Ấp Bắc không phải là một trận đánh lớn về quy mô, nhưng lại là một cú sốc tâm lý và chiến thuật đối với cả Washington và Sài Gòn.

Quân đội VNCH, được cố vấn Mỹ chỉ huy, đã huy động một lực lượng lớn gồm hơn 2.000 quân, trang bị trực thăng và $13$ chiếc thiết vận xa M-113 – loại vũ khí được coi là "bất khả chiến bại" lúc bấy giờ. Đối diện với họ chỉ là khoảng 300 chiến sĩ của Tiểu đoàn 514 tỉnh đội và Đại đội 1 của Tiểu đoàn 261. Tỷ lệ chênh lệch là 7:1 về quân số, chưa kể hỏa lực.

Theo lý thuyết của "Chiến tranh đặc biệt", trận đánh này phải kết thúc chóng vánh bằng một chiến thắng áp đảo. Nhưng nó đã diễn ra hoàn toàn ngược lại.

Quân Giải phóng, với tinh thần chiến đấu quả cảm và chiến thuật dựa vào địa hình, đã giữ vững trận địa. Họ áp dụng chiến thuật "đánh gần, bám sát", vô hiệu hóa hỏa lực pháo binh và không quân Mỹ-VNCH. Đặc biệt, lần đầu tiên, họ đã giáng những đòn chí mạng vào huyền thoại M-113và trực thăng. Khi những chiếc M-113}$ hùng hổ tiến vào, chúng bị chặn đứng bởi những phát đạn Bazooka và lựu đạn chống tăng. Năm chiếc trực thăng bị bắn rơi hoặc hư hỏng nặng.

Cố vấn Mỹ, bất lực trong việc điều phối và chỉ huy các đơn vị VNCH thiếu quyết đoán và không dám mạo hiểm, đã chứng kiến một thất bại đau đớn. Ấp Bắc chứng minh rằng, dù có vũ khí hiện đại đến mấy, nếu không có ý chí chiến đấu và sự ủng hộ của nhân dân, một quân đội ủy nhiệm vẫn có thể bị đánh bại.

Trận Ấp Bắc là tiếng chuông báo tử đầu tiên cho "Chiến tranh đặc biệt". Nó không chỉ là thất bại về quân sự, mà còn là cú đánh sập niềm tin vào khả năng chiến thắng của VNCH. Nó phơi bày sự yếu kém về tinh thần và sự bất ổn về chính trị của chính quyền Ngô Đình Diệm.

Sau Ấp Bắc, phong trào đấu tranh của nhân dân miền Nam, được gọi là "đồng khởi" lần thứ hai, bùng lên mạnh mẽ. Người dân phá ấp chiến lược, biến những nhà tù khổng lồ thành những làng chiến đấu. Chiến dịch ấp chiến lược, xương sống của "Chiến tranh đặc biệt", đã sụp đổ đến 80% vào cuối năm 1964.

Thất bại chồng chất, thêm vào đó là cuộc đảo chính lật đổ và ám sát Ngô Đình Diệm (do Mỹ bật đèn xanh) vào tháng 11 năm 1963, đã đẩy chính trường Sài Gòn vào một vòng xoáy khủng hoảng và hỗn loạn. Chính quyền thay đổi liên tục như ngựa chạy đèn cù, không có một chính phủ nào đủ mạnh và ổn định để thực thi chiến lược của Mỹ.

Trước thực tế đó, Washington nhận ra rằng "Chiến tranh đặc biệt" đã thất bại. Quân đội VNCH, dù được trang bị đến tận răng, không thể tự mình giành chiến thắng. Tướng William Westmoreland, người kế nhiệm Paul Harkins, và Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara đều đi đến một kết luận: cần phải có sự can thiệp trực tiếp của bộ binh Mỹ.

Đỉnh điểm của sự thay đổi này là vào năm 1964 và đầu 1965. Để cứu vãn tình thế và tạo cớ leo thang, sự kiện Vịnh Bắc Bộ đã được dựng lên. Và rồi, vào tháng 3 năm 1965, những lính thủy đánh bộ Mỹ đầu tiên đã đổ bộ lên bãi biển Đà Nẵng, không phải với tư cách cố vấn hay viện trợ, mà là những người lính chiến đấu.

Đó là lúc tấm màn của chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" khép lại, nhường chỗ cho một chương mới đẫm máu hơn nhiều: "Chiến tranh cục bộ" – cuộc chiến tranh mà người Mỹ trực tiếp nhảy vào.

"Chiến tranh đặc biệt" đã thất bại, nhưng nó không vô nghĩa. Nó là bằng chứng rõ ràng nhất về sự kiên cường của ý chí Việt Nam trước sức mạnh công nghệ áp đảo. Nó chứng minh rằng, không một thế lực nào có thể dùng tiền bạc, vũ khí hiện đại, hay một chính quyền tay sai để chia cắt và kìm kẹp một dân tộc đã đứng lên vì độc lập.

Hình ảnh chiếc trực thăng sắt gầm rú trên đầu những hàng tre xanh, tiếng động cơ M-113 xé toang ruộng lúa, và hàng rào thép gai lạnh lẽo của ấp chiến lược... tất cả đã trở thành một phần của quá khứ bi hùng, một khúc tráng ca mà người Việt Nam đã phải viết bằng chính máu và nước mắt của mình. Đó là bài học đắt giá về giới hạn của quyền lực, và sức mạnh vô tận của lòng yêu nước