Bản Tuyên Ngôn Độc Lập Bên Sông Như Nguyệt
ào giữa thế kỷ XI, nhà Tống ở phương Bắc lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội, hòng dùng chiến tranh xâm lược Đại Việt để giải tỏa mâu thuẫn trong nước. Trước nguy cơ bị xâm lược, Thái úy Lý Thường Kiệt đã đề ra tư tưởng quân sự vô cùng táo bạo: "Ngoồi yên đợi giặc không bằng đánh trước để ngoặt mũi nhọn của chúng".
Năm 1075, ông bất ngờ chủ động cất quân sang đất Tống, tập kích các căn cứ hậu cần trọng yếu của giặc tại Khâm Châu, Liêm Châu và Ung Châu nhằm phá tan sự chuẩn bị của quân xâm lược rồi chủ động rút quân về nước phòng thủ. Đây là chiến lược "tiên phát chế nhân" có một không hai trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Năm 1077, khi 10万 quân Tống do Quách Quỳ chỉ hủy hừng hực khí thế tràn sang, Lý Thường Kiệt đã xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt kiên cố để chặn đứng bước tiến của giặc. Sau nhiều tháng bị cầm chân, tổn thất nặng nề và cạn kiệt lương thảo, quân Tống rơi vào khủng hoảng hoảng loạn. Nhận thấy thời cơ đã đến, ông cho quân mở cuộc phản công oanh liệt, đập tan quân giặc, đồng thời chủ động mở đường giảng hòa để giữ vững chủ quyền dân tộc và duy trì mối quan hệ hòa hiếu lâu dài.
Kỷ vật và chi tiết xúc động
Chi tiết xúc động và thiêng liêng nhất chính là bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" vang vọng nơi đền Trương Hống, Trương Hát.
Đêm tối giữa lúc chiến sự gay go bên sông Như Nguyệt, Lý Thường Kiệt cho người vào đền thờ hai vị anh hùng dân tộc ngâm vang bài thơ thần:
"Nam quốc sơn hà Nam đế cư / Tiệt nhiên định phận tại thiên thư / Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm / Nhữ đẳng hành khán thủ bại hư".
Bài thơ không chỉ thắp sáng ý chí chiến đấu, niềm tin sắt đá của quân dân Đại Việt mà còn đánh gục tinh thần của quân xâm lược, trở thành "Bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên" khẳng định chủ quyền thiêng liêng của dân tộc.
Thông điệp đối với thế hệ trẻ hôm nay
Tư tưởng chủ động và sáng tạo: Bài học "tiên phát chế nhân" của Lý Thường Kiệt dạy tuổi trẻ sự chủ động, tư duy linh hoạt và bản lĩnh đón đầu mọi khó khăn.
Khái niệm chủ quyền dân tộc độc lập: Bài thơ thần "Nam quốc sơn hà" là ngọn lửa nhắc nhở thế hệ hôm nay lòng tự tôn dân tộc và ý thức bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
Nghệ thuật ngoại giao nhân văn: Sự kết thúc chiến tranh bằng hòa hiếu của ông chứng minh tầm nhìn chiến lược cao cả: đánh giặc vì độc lập, nhưng ứng xử vì hòa bình muôn đời.
