Bản Tuyên ngôn trong ngôi nhà nhỏ – Ngày cả dân tộc bước vào kỷ nguyên độc lập

(Ảnh tư liệu lễ Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, ngày 2/9/1945. Nguồn: Báo Nghệ An)

Tháng Tám năm 1945, khắp đất nước Việt Nam sục sôi khí thế cách mạng.

Sau nhiều năm đấu tranh, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Mặt trận Việt Minh, nhân dân ta đã vùng lên giành chính quyền. Cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám giành thắng lợi, mở ra một thời cơ lịch sử chưa từng có.

Nhưng giành được chính quyền mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng tiếp theo là phải tuyên bố trước nhân dân và thế giới về quyền độc lập của dân tộc Việt Nam.

Ngày 25 tháng 8 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến ở và làm việc tại ngôi nhà số 48 phố Hàng Ngang, Hà Nội. Đây là ngôi nhà của gia đình nhà tư sản yêu nước Trịnh Văn Bô, một cơ sở cách mạng trong những ngày chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.

Giữa lòng phố cổ Hà Nội, trong một căn phòng ở tầng hai của ngôi nhà ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh bắt tay soạn thảo bản Tuyên ngôn Độc lập.

Đó là một văn kiện mang trọng trách lịch sử vô cùng lớn lao: tuyên bố với toàn thể nhân dân Việt Nam và cộng đồng quốc tế rằng dân tộc Việt Nam có quyền độc lập, tự do.

Ngày 29 tháng 8, tại chính ngôi nhà này, Người tiếp ông L. A. Patti, một sĩ quan tình báo Mỹ có mặt tại Hà Nội. Theo biên niên tiểu sử do Bảo tàng Hồ Chí Minh công bố, Người đã cho dịch bản dự thảo Tuyên ngôn Độc lập để vị khách nghe và trao đổi về một số vấn đề liên quan đến chính quyền mới.

Ngày 30 tháng 8, Chủ tịch Hồ Chí Minh mời một số đồng chí đến nghe, góp ý kiến cho bản dự thảo. Ngày 31 tháng 8, Người tiếp tục bổ sung nội dung văn kiện và kiểm tra công tác chuẩn bị cho ngày lễ trọng đại.

Những công việc ấy diễn ra trong thời gian rất ngắn, khi chính quyền cách mạng vừa ra đời và đất nước đứng trước nhiều thách thức cả trong lẫn ngoài.

Rồi ngày 2 tháng 9 năm 1945 đã đến.

Từ sáng sớm, đông đảo nhân dân Hà Nội và các vùng lân cận đổ về Quảng trường Ba Đình, mang theo cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ và niềm vui của những người vừa giành được quyền làm chủ đất nước.

Đúng 14 giờ, trước hàng chục vạn đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn Độc lập.

Bản Tuyên ngôn khẳng định các quyền cơ bản của con người, tố cáo chế độ áp bức của thực dân và tuyên bố chấm dứt những ràng buộc thực dân đối với Việt Nam.

Đặc biệt, phần kết của bản Tuyên ngôn khẳng định nước Việt Nam có quyền được hưởng tự do, độc lập và toàn thể dân tộc quyết tâm bảo vệ nền độc lập ấy.

Ngày hôm đó, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra đời.

Một văn kiện được soạn thảo trong căn phòng nhỏ ở phố Hàng Ngang đã trở thành một trong những văn kiện quan trọng nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại.

Từ cuộc hành trình tìm đường cứu nước năm 1911 đến Quảng trường Ba Đình năm 1945 là chặng đường dài của một khát vọng: nhân dân Việt Nam được làm chủ vận mệnh của chính mình.

Bài học lịch sử: Độc lập và tự do không tự nhiên mà có. Đó là thành quả của biết bao thế hệ đã đấu tranh, hy sinh và đoàn kết vì Tổ quốc.