Bằng tuyên dương công trạng của Anh hùng, liệt sỹ Bùi Chát

Người anh hùng quê hương xứ Quảng

Đồng chí Bùi Chát sinh năm 1925, tại xã Cẩm Hà, thị xã Hội An (nay là thành phố Hội An) trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Năm 1947, khi thực dân Pháp chiếm đóng quê hương, đồng chí tình nguyện lên đường nhập ngũ và xung phong vào đội tự vệ của địa phương. Sau đó, đồng chí tham gia vào đội bạo động diệt ác, trừ gian của thị xã. Tính đến năm 1948, đồng chí Bùi Chát đã chiến đấu 55 trận, nhiều lần đột nhập vào thị xã giữa ban ngày diệt bọn tề, ác ôn, đặc biệt có trận bắt sống cả tên tỉnh trưởng Quảng Nam.

Năm 1949, địch thường xuyên cho hai ca nô chạy trên sông Hội An - Câu Lâu bắn phá các xóm làng ven sông gây nhiều thiệt hại cho nhân dân. Đồng chí Bùi Chát đã xung phong dẫn một tổ chiến đấu áp sát đồn hải quân Pháp ở bến chợ Hội An và dùng thủy lôi đánh chìm 2 chiếc ca nô, diệt 14 tên lính Pháp[1].

Tháng 11 năm 1951, đồng chí được điều về Đại đội 68 thuộc Bộ đội địa phương tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng và được giao làm Đội trưởng Công binh. Từ đây, tên tuổi của đồng chí Bùi Chát và đội công binh gắn liền với những trận đánh vang dội trên tuyến đèo Hải Vân. Đồng chí rất giỏi trong việc sử dụng mìn để đánh địch khi chúng lưu thông bằng tàu hỏa trên đoạn đường sắt chạy qua đèo Hải Vân. Từ năm 1951 đến 1953, đồng chí cùng đồng đội phá huỷ được 3 đầu máy xe lửa, lật đổ 7 đoàn tàu, 18 toa tàu chở lính và các thiết bị, phương tiện phục vụ chiến tranh, diệt 5 xe và cùng đơn vị diệt gần 2 đại đội địch[2].

Cuối tháng 5 năm 1954, cũng đoạn đường trên, đồng chí lại đánh một trận xuất sắc, diệt hơn 100 sĩ quan, binh lính Pháp. Với thành tích trong chiến đấu, đồng chí đã đựợc tặng thưởng 1 Huân chương Chiến công hạng Nhất, 1 Huân chương Quân công hạng Ba và 10 lần được Liên khu 5 khen tặng danh hiệu chiến sỹ thi đua.

Cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, đồng chí tập kết ra Bắc trong đội hình Trung đoàn 803 Liên khu 5 và đóng quân tại tỉnh Thanh Hoá. Năm 1955 đồng chí cùng đồng đội tham gia thành lập Sư đoàn 324, một trong hai Sư đoàn chủ lực đầu tiên của Quân khu 4 trong kháng chiến chống Mỹ.

Ngày 31 tháng 8 năm 1955, đồng chí Bùi Chát được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người anh hùng quân đội đầu tiên của quê hương đất Quảng. Khi được tuyên dương Anh hùng Bùi Chát là Trung đội trưởng công binh thuộc Trung đoàn 90, Sư đoàn 324, Quân khu 4, Đảng viên Đảng Lao động Việt Nam.

Sau quá trình huấn luyện, công tác trên địa bàn Quân khu 4, năm 1965 đồng chí cùng đơn vị hành quân trở về miền Nam đánh Mỹ. Trên chiến trường Trị - Thiên khói lửa ác liệt, Bùi Chát tiếp tục lập nhiều chiến công xuất sắc. Ngày 30 tháng 7 năm 1966, tại Cù Đinh, Quảng Trị, trong trận đánh ác liệt với kẻ thù đồng chí đã anh dũng hy sinh, lúc này Bùi Chát là Chính trị viên phó Tiểu đoàn Công binh, Sư đoàn 324.

Kỷ vật về trận đánh vang dội trên đèo Hải Vân trong kháng chiến Pháp

Trong suốt thời gian tham gia chiến đấu trên mặt trận đèo Hải Vân trong kháng chiến chống Pháp từ 1947 đến 1954, Bùi Chát đã tham gia gần 100 trận đánh lớn, nhỏ khác nhau, phá hủy hàng chục Km đường ray, hàng trăm toa tàu của địch. Đội công binh do đồng chí chỉ huy được kẻ địch đặt cho tên gọi “Hùm xám Bạch Mã”, “Hung thần đèo Hải Vân”[3]… là nỗi khiếp sợ của quân Pháp khi đi qua tuyến đường này. Những trận đánh của các anh đã góp phần ngăn chặn sự chi viện quân địch trên tuyến đường chiến lược đặc biệt quan trọng này.

Trong đó có trận đánh tháng 12 năm 1953, đồng chí được giao nhiệm vụ đánh đoàn tàu của địch chở lính Âu Phi mới tăng viện từ Đà Nẵng đi Huế. Trải qua 10 ngày đêm lặn lội tới vị trí mai phục, đồng chí trực tiếp chôn mìn chờ địch. Để tránh bị đánh bất ngờ, địch cho nhiều đoàn tàu chở đá và toa không chạy trước nghi binh, anh em trong tổ nóng lòng muốn đánh, Bùi Chát bình tĩnh động viên đồng đội chờ đợi. Đúng như phán đoán của đồng chí, chuyến tàu chở lính và vũ khí chạy sau cùng. Khi đoàn tàu lọt vào trận địa, đồng chí trực tiếp bấm nút điện, mìn nổ, hất cả đoàn tàu xuống chân đèo, gần 100 tên địch gồm cả lính và sĩ quan bị tiêu diệt[4].

Trận đánh của Bùi Chát và đồng đội trên đèo Hải Vân đã làm nức lòng quân dân ta và gây chấn động đến tinh thần quân địch trên toàn mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng. Sáng ngày 26 tháng 12 năm 1953, các đồn bốt địch ở khu vực Đà Nẵng và Huế đều treo cờ tang. Ghi nhận thành tích chiến đấu của Bùi Chát và đồng đội trong trận đánh tiêu diệt địch trên đèo Hải Vân, ngày 30 tháng 12 năm 1953, Ban Chỉ huy Mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng quyết định tặng thưởng đồng chí Bùi Chát Bằng Tuyên dương Công trạng. Trong đó nêu rõ: “Chiếu theo sắc lệnh Số 71, ngày 23 tháng 3 năm 1946 của Chủ tịch Chính phủ về việc tuyên dương công trạng cán bộ, chiến sỹ có thành tích đặc biệt trong chiến đấu”. Cấp độ tuyên dương: “Nêu gương trên toàn Mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng”.

Đây là hình thức khen thưởng cao nhất của cơ quan quân sự địa phương đối với thành tích chiến đấu của cán bộ, chiến sỹ trên chiến trường, là niềm tự hào và là kỷ vật minh chứng cho chiến công vẻ vang của anh hùng Bùi Chát – người con đất Quảng trên đèo Hải Vân trong kháng chiến chống Pháp.

Sau khi đồng chí Bùi Chát hy sinh, những kỉ vật của đồng chí được lưu giữ, bảo quản và trao lại cho gia đình sau ngày đất nước hoàn toàn thống nhất. Năm 1977, bà Nguyễn Thị Tới, vợ Anh hùng, liệt sỹ Bùi Chát đã trao tặng Bảo tàng Quân khu 4 một số kỷ vật gồm bộ quần áo bà ba, chiếc bi đông, đặc biệt là Bằng tuyên dương công trạng do Ban chỉ huy Mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng tặng Anh hùng Bùi Chát, năm 1953. Từ đó đến nay, những kỉ vật này trở thành chứng nhân lịch sử quý giá gợi nhắc chúng ta về sự hy sinh anh dũng, về tấm gương kiên trung của anh hùng Bùi Chát, một người con ưu tú của quê hương Hội An và dân tộc Việt Nam.

Năm 2009, ghi nhận những đóng góp của người con quê hương, chính quyền thành phố Đà Nẵng đã quyết định đặt tên một con đường mang tên Bùi Chát có chiều dài 300m, rộng 5m từ đường Nguyễn Lương Bằng đến Xí nghiệp sửa chữa thuộc Công trình cơ khí giao thông V thuộc khu vực phường An Khê, quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng (nay là phường An Khê, thành phố Đà Nẵng)./.