“Bảo bối” nhỏ, chiến công lớn

Vương Đình Nhỏ sinh ngày 10/2/1925 tại xã Kỳ Thịnh, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1948, anh nhập ngũ thuộc Đại đội 25 (đóng tại Kỳ Anh), tỉnh đội Hà Tĩnh. Từ năm 1954 – 1964, anh là Tiểu đội trưởng bộ binh thuộc Tiểu đoàn 27, Trung đoàn 18, Sư đoàn 325. Năm 1964 - 1967, anh là Trung đội trưởng công binh thuộc Tiểu đoàn 57, làm nhiệm vụ rà phá bom mìn thông đường trên các trục giao thông quan trọng. Từ tháng 7/1967, Vương Đình Nhỏ chuyển ngành về Ty giao thông Hà Tĩnh với nhiệm vụ gỡ phá bom trên các cung đường giao thông. Trong thời gian này, đế quốc Mỹ thực hiện “ném bom hạn chế” miền Bắc từ vĩ tuyến 20 trở vào, địch tập trung toàn lực vào việc huỷ diệt “khúc eo thắt” miền Trung (từ Cầu Bùng, Nghệ An trở vào). Hà Tĩnh lúc bấy giờ được xem là trung tâm của vùng “cán xoong” nên bị địch đánh phá dữ dội. Tháng 3/1968, đoạn Quốc lộ 1A từ Can Lộc trở vào bị chặt đứt, con đường vận chuyển hàng hoá chi viện vào chiến trường chỉ còn đường 15A qua Đồng Lộc. Từ tháng 4/1968 địch tập trung đánh phá vào Đồng Lộc. “Tọa độ lửa” Đồng Lộc lúc này trở thành nơi đối đầu giữa ý chí, nghị lực của quân và dân Quân khu 4 với sức tàn phá ác liệt của bom đạn Mỹ. Để phục vụ công tác đảm bảo giao thông, ngày 10/5/1968, Tỉnh đội thành lập Đội phá bom tại Ngã ba Đồng Lộc gồm 12 đồng chí do Vương Đình Nhỏ làm đội trưởng.
Anh hùng Vương Đình Nhỏ. Ảnh tư liệu. Chiến đấu tại “tọa độ chết”, bằng trí thông minh và lòng dũng cảm anh đã cùng đồng đội lập nên những chiến công xuất sắc. Mỗi lần hướng dẫn cho đồng đội phá bom, anh Nhỏ thường nhắc: “Thằng giặc thua không chỉ do ta có cục gan to, mà ta còn sáng kiến và mưu mẹo nữa”. Vương Đình Nhỏ đã sáng tạo ra nhiều cách vô hiệu hoá những loại bom nguy hiểm của kẻ thù. Để đánh bom từ trường, anh đã tìm đến những nơi có máy bay Mỹ bị bắn rơi, dùng mảnh xác máy bay Mỹ bằng hợp kim để làm dụng cụ phá bom (không có từ tính như dụng cụ bằng sắt); dùng nam châm để dò phát hiện bom, đạn dưới lòng đất; dùng thuốc nổ phá bom mà không làm hỏng cầu, hỏng đường để đỡ công tu sửa, lại tiết kiệm được thuốc nổ, lấy được thuốc bom. Để đánh lừa mục tiêu của địch, Vương Đình Nhỏ và đồng đội đã dùng “lá cót” đóng thành những “chiếc ô tô giả”, rồi cài bóng điện vào. Địch cứ thấy ánh sáng là xả bom vào đấy. Ngày 19/5/1968, lập công chúc mừng sinh nhật Bác Hồ, anh cùng đồng đội lập chiến công lớn cho nổ 5 quả bom bằng cách gọt bộc phá loại 200 gam còn lại 150 gam, cánh bật gọt ra khiến quả bom phát nổ, người an toàn. Cũng trong thời gian này, tại Đồng Lộc, có thời điểm anh đã đánh liền 3 ngày giữa làn bom đạn địch và phá được 39 quả bom bằng sáng kiến làm dây ngắn lại 130m (bình thường để dài 170m kéo lâu và mất thời gian), anh lôi một lúc 2 quả nổ. Quả nào nằm sát cầu thì đánh sao cho cầu khỏi hỏng mà lấy được thuốc bom làm bộc phá. Có đợt anh đánh 19 quả mà vẫn bảo vệ được đường. Có trận đánh 29 quả trên đồng lúa mà vẫn đảm bảo cho bà con thu hoạch. Trong thời gian chiến tranh ác liệt tại Đồng Lộc, chiếc cờ lê này cùng nhiều dụng cụ phá bom khác đã được đội phá bom do Vương Đình Nhỏ sử dụng, phá được 529 quả bom các loại, riêng anh phá được 198 quả, lấy được 620kg thuốc nổ. Tính đến năm 1972, anh đã chỉ huy phá được gần 2.000 quả bom các loại trên khắp các cung đường trên địa bàn Quân khu 4. Thành tích phá bom của Vương Đình Nhỏ giữ kỷ lục cao nhất, được mệnh danh là “vua phá bom”. Giai đoạn phục vụ phá bom ở ngã ba Đồng Lộc, Vương Đình Nhỏ vinh dự được tặng thưởng 1 Huân chương Quyết thắng, 1 Huân chương Chiến thắng, 3 Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ…
Chiếc cờ lê của anh hùng Vương Đình nhỏ sử dụng để phá bom hiện trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 4. Ảnh BTQK4. Đất nước hoà bình, anh có thể an nhàn khi đã nghỉ hưu, nhưng với ý thức trách nhiệm của người công dân trước hiểm họa bom mìn chưa nổ mà đế quốc Mỹ rải xuống trên khắp đồng ruộng, xóm làng đã thúc giục anh lao vào công việc phá bom không lương bổng mà vô cùng nguy hiểm. Cũng với những chiếc cờ lê này và dụng cụ phá bom khác, chẳng ai tính được Vương Đình Nhỏ đã bao lần đổi lại cuộc sống bình yên cho nhân dân. Năm 1990, trong một lần tham gia phá bom tại bản Ka Tăng, xã Tân Phước (nay là thị trấn Lao Bảo) tỉnh Quảng Trị, dù đã đối mặt với không biết bao nhiêu loại bom nhưng chưa lần nào anh gặp một trường hợp như thế: quả bom to bằng cái chum, vỏ trắng, dù đã nghiên cứu tỷ mỷ, cẩn trọng nhưng anh vẫn không tránh được câu mà người xưa vẫn nói “sinh nghề, tử nghiệp”. Vương Đình Nhỏ vĩnh viễn ra đi vào ngày 26/1/1990. Ghi nhận thành tích và chiến công của anh hùng Vương Đình Nhỏ, năm 2002, Trung tâm xử lý bom mìn Bộ Quốc phòng đã tặng thân nhân gia đình của anh ngôi nhà tình nghĩa tại xã Đồng Lộc (Can Lộc, Hà Tĩnh). Ngày 23/5/2005, Chủ tịch nước truy tặng đồng chí Vương Đình Nhỏ danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Những kỷ vật gắn với “vua phá bom” Vương Đình Nhỏ hiện được trưng bày ở Bảo tàng Quân khu 4 và Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Trong đó, bộ cờ lê (SĐK BTQK4: 1251-K3-420) trưng bày tại Bảo tàng Quân khu là một trong những hiện vật tiêu biểu, góp phần giới thiệu tới khách tham quan về những chiến công lừng lẫy của “vua phá bom” Vương Đình Nhỏ, người đã góp sức vào việc giữ mạch máu giao thông quan trọng trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước và tháo gỡ bom, mìn thời hậu chiến./.Phan Thanh Nga