Báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng - nền tảng lý luận vững chắc

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định vai trò chiến lược của báo chí trong sự nghiệp cách mạng Việt Nam: “Báo chí là vũ khí cách mạng sắc bén, là tiếng nói của Đảng và nhân dân, là phương tiện để tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng”(1). Tư tưởng này không chỉ là kim chỉ nam mà còn là nền tảng lý luận cho sự phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là trong bối cảnh kỷ nguyên số hiện nay.

Vũ khí chiến đấu trên mặt trận tư tưởng - văn hóa

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, báo chí không chỉ là phương tiện thông tin đơn thuần mà còn là vũ khí sắc bén, công cụ đấu tranh hiệu quả trên mặt trận tư tưởng - văn hóa. Người khẳng định: “Bài báo là tờ hịch cách mạng để động viên quần chúng đoàn kết đấu tranh, chống chủ nghĩa thực dân cũ và mới, chống chủ nghĩa đế quốc (…), vì độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội và hòa bình thế giới”(2). Đồng thời, tính chiến đấu thể hiện báo chí cách mạng phải làm cho quần chúng hiểu rõ đường lối của Đảng, làm cho cán bộ hiểu rõ nhiệm vụ, làm cho kẻ thù khiếp sợ…

Luận điểm trên không chỉ nhấn mạnh tính chiến đấu cao của báo chí, mà còn đặt ra yêu cầu về sức thuyết phục mạnh mẽ, khả năng xây dựng và củng cố lòng tin, tạo sự thống nhất cao trong nhận thức và hành động của toàn Đảng, toàn dân; là công cụ tuyên truyền hiệu quả, cổ vũ tinh thần cách mạng, động viên nhân dân trong công cuộc giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới.

Trung thực và khách quan - yếu tố cốt lõi tạo niềm tin

Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng tính trung thực và khách quan trong báo chí, coi đó là nền tảng giữ gìn đạo đức nghề nghiệp và xây dựng niềm tin trong xã hội. Người yêu cầu báo chí phải phản ánh trung thực, chính xác, không bóp méo sự thật, không làm cho người ta hiểu sai. Báo chí cách mạng phải là tiếng nói của nhân dân và Đảng, việc phản ánh trung thực giúp báo chí nâng cao uy tín, tạo dựng sự tin cậy của bạn đọc và góp phần ổn định xã hội. Sự khách quan không làm giảm đi tính đảng, mà ngược lại, còn thể hiện bản chất chân thành, công bằng trong phản ánh hiện thực, từ đó tăng cường sức thuyết phục và hiệu quả tuyên truyền.

Tính đảng, tính nhân dân và tính dân tộc - những trụ cột tạo nên bản sắc riêng của báo chí cách mạng Việt Nam

Một trong những quan điểm đặc sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng là sự thống nhất biện chứng, hài hòa giữa tính đảng, tính nhân dân và tính dân tộc. Nhấn mạnh tính đảng là cơ sở để khẳng định tính nhân dân của báo chí cách mạng Việt Nam.

Từ bản chất cách mạng, được quy định bởi tính đảng và tính nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh yêu cầu mang tính nguyên tắc: “…báo chí của Đảng... tránh những khuyết điểm về kỹ thuật và chính trị”; “Báo chí ta không phải để cho một số ít người xem, mà để phục vụ nhân dân, để tuyên truyền giải thích đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ, cho nên phải có tính chất quần chúng và tinh thần chiến đấu”(3).

Tính nhân dân cùng với tính đảng luôn là nội dung căn bản nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng Việt Nam. Về tính đảng: Đây là điều căn cốt nhất, mang tính nguyên tắc, là cơ sở để phân biệt báo chí cách mạng với báo chí phản cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định, báo chí chỉ đúng về chính trị khi được lãnh đạo bởi một đảng, dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lê-nin, một đảng mang bản chất của giai cấp công nhân và gắn bó mật thiết với dân tộc, với nhân dân. Người  nhấn mạnh, báo chí phải hướng về nhân dân, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động và các tầng lớp nhân dân, giúp họ hiểu, đồng thuận và tham gia vào công cuộc xây dựng đất nước. Bởi: “Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hoà bình thế giới”(4). Nhấn mạnh đến tính nhân dân, Người chỉ rõ: “Đối tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng”(5), do đó, để phục vụ tốt nhân dân, thì cách viết bài báo phải đơn giản, dễ hiểu, ngôn ngữ phải trong sáng; viết để phục vụ nhân dân thì nhất định phải chọn cái gì có lợi cho dân và phục vụ sự nghiệp cách mạng

Sự kết hợp giữa tính đảng và tính nhân dân tạo nên bản sắc riêng biệt và sức mạnh cho báo chí cách mạng Việt Nam, góp phần xây dựng một nền báo chí vừa kiên định về chính trị, vừa linh hoạt và gần gũi với cuộc sống của nhân dân.

Đội ngũ người làm báo: Vừa “hồng” vừa “chuyên”

Xuất phát từ tôn chỉ, mục đích hoạt động của nền báo chí cách mạng Việt Nam, trong Bài nói chuyện tại Đại hội lần thứ II Hội Nhà báo Việt Nam (1959), Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu những người làm báo phải thường xuyên tu dưỡng đạo đức cách mạng, trau dồi tư tưởng, học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động, phải luôn nâng cao trình độ văn hoá, rèn giũa nghiệp vụ, mài sắc ngòi bút; nhất là phải trau dồi lập trường chính trị. Từ đó, góp phần to lớn vào việc định hướng và đào tạo cho các thế hệ nhà báo Việt Nam đủ đức, tài, trở thành lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của Đảng. Người yêu cầu đội ngũ làm báo phải “vừa hồng, vừa chuyên”, tức là vừa có lập trường chính trị vững vàng, vừa có trình độ nghiệp vụ cao.

Trong kỷ nguyên số, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng càng có ý nghĩa sâu sắc, khi người làm báo không chỉ cần thành thạo kỹ năng viết bài, xây dựng tác phẩm, mà còn phải am hiểu công nghệ thông tin, truyền thông đa phương tiện, có khả năng ứng dụng các công cụ số để sáng tạo nội dung, tương tác với độc giả và nâng cao sức mạnh tuyên truyền của báo chí cách mạng.

Thực tiễn và yêu cầu cấp thiết đối với báo chí cách mạng trong kỷ nguyên số

Kỷ nguyên số, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và các phương tiện truyền thông xã hội, đã tạo ra bước ngoặt lớn đối với hoạt động của báo chí cách mạng Việt Nam (báo chí cách mạng). Trong khi mở ra nhiều cơ hội phát triển, báo chí cách mạng cũng đứng trước không ít thách thức gay gắt, đòi hỏi sự đổi mới sâu sắc về tư duy và phương thức hoạt động.

Áp lực cạnh tranh quyết liệt và chuyển đổi số bắt buộc

Sự phát triển bùng nổ của các phương tiện truyền thông xã hội và các nền tảng truyền thông phi chính thống đã thay đổi căn bản cách tiếp nhận thông tin của xã hội, tạo ra áp lực cạnh tranh lớn đối với báo chí cách mạng truyền thống. Người đọc, người xem ngày càng ưu tiên các nguồn tin nhanh, đa dạng và mang tính tương tác cao, khiến báo chí cách mạng buộc phải thay đổi để giữ vững vị trí chủ đạo.

Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, khoảng 70% người Việt Nam tiếp cận thông tin qua các phương tiện truyền thông xã hội(6), đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các cơ quan báo chí cách mạng phải chuyển đổi số toàn diện, đổi mới cách thức sản xuất, phân phối tin bài, đồng thời đa dạng hóa hình thức thể hiện...

 Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ dừng lại ở mặt kỹ thuật mà còn là chuyển đổi mô hình tư duy báo chí, từ tập trung truyền tải thông tin sang tương tác hai chiều, tạo môi trường đối thoại mở giữa báo chí và công chúng. Đây là yêu cầu cấp thiết để báo chí cách mạng tiếp tục giữ vai trò “vũ khí sắc bén” trên mặt trận tư tưởng trong bối cảnh mới.

Nguy cơ tin giả, thông tin xuyên tạc và mất niềm tin xã hội

Một thách thức nổi bật của kỷ nguyên số là sự lan truyền nhanh chóng và rộng khắp của tin giả (fake news), tin sai lệch và những chiến dịch thông tin xuyên tạc, phá hoại tư tưởng của các thế lực thù địch. Điều này không chỉ làm xói mòn niềm tin của người dân đối với truyền thông chính thống mà còn gây rối loạn xã hội, làm suy yếu sự ổn định chính trị - xã hội.

Thời gian qua, số vụ phát tán tin giả, thông tin sai lệch liên quan đến chính trị và an ninh quốc ngày càng gia tăng, đòi hỏi báo chí cách mạng phải phát huy vai trò chủ đạo trong việc phát hiện, phản bác và cung cấp thông tin chính xác, có kiểm chứng. Đồng thời, báo chí cách mạng cần nâng cao chất lượng kiểm chứng thông tin, tăng cường minh bạch trong quy trình biên tập và xử lý thông tin; chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng xây dựng các chương trình giáo dục truyền thông cho người dân, giúp nâng cao khả năng nhận diện tin giả, bảo vệ sự trong sạch của môi trường thông tin quốc gia.