BẢO ĐẠI: VỊ HOÀNG ĐẾ CUỐI CÙNG

Trong chiều dài ngàn năm phong kiến Việt Nam, không có vị vua nào sở hữu cuộc đời mang nhiều mâu thuẫn và biến cố phức tạp như Bảo Đại (Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy). Sinh ra ở vị trí đỉnh cao của quyền lực, nhưng số phận lại đặt ông vào đúng giai đoạn suy tàn của triều Nguyễn và sự chuyển mình dữ dội của lịch sử dân tộc.

Được đưa sang Pháp du học từ năm 9 tuổi, Vĩnh Thụy tiếp thu nền giáo dục, tư tưởng và lối sống phương Tây trước khi chính thức về nước cầm quyền năm 1932. Ông mang theo hoài hoạ cải cách triều đình, nhưng mọi nỗ lực đều vấp phải sự can thiệp của chính quyền thực dân Pháp. Sự bất lực về quyền lực biến ông thành một vị vua xa hoa, thích săn bắn, thể thao và sống thu mình khỏi những mâu thuẫn chính trị thời bấy giờ. Bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời Bảo Đại diễn ra vào tháng 8 năm 1945. Trước làn sóng cách mạng cuồn cuộn của dân tộc, ông chọn trao lại ấn kiếm cho Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Lời tuyên bố thoái vị của ông: "Thà làm dân một nước tự do còn hơn làm vua một nước nô lệ" đã đi vào lịch sử như một hành động hợp thời, chính thức chấm dứt chế độ quân chủ kéo dài hàng thiên niên kỷ, mở ra kỷ nguyên độc lập cho đất nước. Lịch sử tiếp tục cuốn ông vào những vòng xoáy phức tạp. Sau một thời gian làm Cố vấn cho Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông lại bước vào con đường hợp tác với Pháp để trở thành Quốc trưởng Quốc gia Việt Nam (1949–1955). Nhưng sự quay trở lại ấy ngắn ngủi và bế tắc. Năm 1955, ông bị Ngô Đình Diệm phế xuyết và phải sống những năm tháng còn lại trong cô đơn, lặng lẽ tại đất Pháp cho đến khi qua đời vào năm 1997.

Bảo Đại không phải là một anh hùng lịch sử, cũng không phải một bạo quân. Ông là hiện thân của một thế hệ bị mắc kẹt giữa cũ và mới, giữa lòng yêu nước bản năng và sự phụ thuộc vào ngoại bang, giữa ngai vàng lộng lẫy và thực tế phũ phàng của chiến tranh. Khép lại cuộc đời ông cũng là khép lại một chương ký ức dở dang nhưng đầy ám ảnh của dân tộc.