“BAO GIỜ NGƯỜI TÂY NHỔ HẾT CỎ NƯỚC NAM…”

Người con của sông nước phương Nam

Hơn một thế kỷ rưỡi đã trôi qua, mảnh đất Nam Bộ trù phú vẫn ngân vang những câu hát ru tha thiết về một vị anh hùng áo vải. Ông tên thật là Nguyễn Văn Lịch, sinh năm 1838 tại làng Bình Nhựt, phủ Tân An (nay thuộc Bình Đức, tỉnh Tây Ninh).

Sinh ra và lớn lên bên những kênh rạch chằng chịt, tuổi thơ của Nguyễn Văn Lịch gắn liền với sông nước, rặng dừa và cánh đồng thẳng cánh cò bay. Nhưng rồi, gót giày xâm lược của thực dân Pháp đã tràn tới, xé tan sự bình yên của xóm làng.

Không chịu sống kiếp nô lệ, khoảng năm 1859, người thanh niên ấy xung phong gia nhập nghĩa quân Trương Định. Bằng sự thông minh, gan dạ và lối đánh tài tình, từ một người lính dũng cảm, ông dần trở thành một thủ lĩnh xuất sắc với nghĩa danh: Nguyễn Trung Trực.

Bão lửa trên dòng Nhật Tảo và trận tập kích Kiên Giang

Ngày 10 tháng 12 năm 1861, một sự kiện đã làm chấn động cả chính quyền thực dân. Nhận thấy tàu chiến L’Espérance (Hy vọng) của Pháp đang hãm hại dân lành trên sông Nhật Tảo, Nguyễn Trung Trực đã vạch ra một kế hoạch vô cùng táo bạo.

Ông cùng nghĩa quân cải trang thành những người dân buôn bán, chèo ghe chở hàng tiến lại gần tàu địch. Khi khoảng cách đủ gần, các chiến sĩ đồng loạt rút dao quắm, giáo mác lao lên mặt sàn tàu. Ngọn lửa rực trời nhanh chóng thiêu rụi con tàu chiến hiện đại nhất của quân Pháp, dấn chìm toàn bộ sĩ quan địch xuống lòng sông.

Chiến công Nhật Tảo như một mồi lửa châm bùng lên tinh thần kháng Pháp của nhân dân Nam Bộ. Nguyễn Trung Trực tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân di chuyển, kiên cường đánh địch ở Rạch Giá, Hòn Chông và Phú Quốc. Đỉnh cao là đêm 16 tháng 6 năm 1868, ông chỉ huy nghĩa quân đánh úp đồn Kiên Giang, tiêu diệt tên Tỉnh trưởng cùng toàn bộ quân đồn trú, làm chủ Rạch Giá suốt một tuần lễ.

Mất mát xé lòng và cạm bẫy nơi đảo xa

Chiến tranh chưa bao giờ thiếu những giọt nước mắt. Bên cạnh Nguyễn Trung Trực luôn có người bạn đời thủy chung — bà Lê Kim Định. Không có những ngày tháng bình yên của một gia đình nhỏ, bà sát cánh cùng chồng qua từng đợt rút quân, từng cơn đói khát nơi rừng sâu đảo thẫm.

Trong một trận càn quét dã man của địch tại Cửa Cạn (Phú Quốc), bà Kim Định hy sinh giữa lúc vừa sinh con. Nén nỗi đau xé lòng, tay ôm xác vợ con giữa rừng già, Nguyễn Trung Trực lại tiếp tục cầm súng bước tiếp.

Nhưng rồi quân địch siết chặt vòng vây đảo Phú Quốc. Lương thực cạn kiệt, đạn dược hết sạch. Giặc Pháp dùng thủ đoạn tàn độc: Bắt giữ mẹ già của ông và uy hiếp tính mạng toàn bộ dân đảo nếu ông không chịu ra nộp mình. Đứng trước sự sống chết của mẹ và hàng ngàn đồng bào, vị thủ lĩnh trẻ chấp nhận bước ra khỏi căn cứ, rơi vào tay giặc để đổi lấy sự bình yên cho nhân dân.

Đêm dệt chiếu Tà Niên và lời thề bất tử

Kẻ thù tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ ông bằng chức quyền, tiền tài, nhưng chỉ nhận lại ánh mắt khinh bỉ và thái độ đàng hoàng, kiên trung. Biết không thể khuất phục được người anh hùng, giặc Pháp quyết định đưa ông ra hành hình tại chợ Rạch Giá vào ngày 27 tháng 10 năm 1868.

Đêm trước ngày hành hình, một câu chuyện cảm động đã đi vào huyền thoại: Người dân làng Tà Niên (nay thuộc tỉnh An Giang) đã thức trắng đêm, miệt mài bên khung dệt để làm nên những tấm chiếu hoa mịn màng nhất. Sáng hôm sau, họ lặng lẽ đem dải những tấm chiếu ấy suốt chặng đường từ nhà giam ra pháp trường. Họ dệt chiếu không chỉ để tiễn biệt người con ưu tú của quê hương, mà còn để đôi chân anh hùng không phải dẫm lên đất bụi sa trường trước giờ giã biệt.

Đứng trước pháp trường khi mới vừa tròn 30 tuổi, Nguyễn Trung Trực ngẩng cao đầu, ung dung nhìn thẳng vào họng súng kẻ thù. Trước lúc hy sinh, ông đã để lại một câu nói đanh thép, khắc sâu vào dải đất hình chữ S:

"Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh Tây."

Khí tiết ngàn năm còn vang vọng

Thực dân Pháp ngạo mạn nghĩ rằng đã dập tắt được một ngọn lửa, nhưng chúng không ngờ rằng lời thề bất tử của Nguyễn Trung Trực đã trở thành ngọn đuốc soi đường cho biết bao thế hệ người Việt Nam đứng lên giành lại độc lập.

Cậu thanh niên Nguyễn Văn Lịch ngã xuống ở tuổi 30, nhưng tư thế hiên ngang và khí tiết của ông đã hóa thành sông núi. Nhân dân Nam Bộ đã lập đình thờ ông ở An Giang, Tây Ninh và khắp vùng sông nước miền Tây. Lòng dân chính là tấm bia đá kiên cố nhất, vĩnh cửu nhất vượt qua mọi bụi mờ thời gian.

Hơn 150 năm trôi qua, dòng sông Nhật Tảo vẫn êm đềm chảy, những cánh đồng Tà Niên vẫn ngát hương cỏ xanh. Câu nói của người anh hùng áo vải năm xưa vẫn như một lời nhắc nhở hào hùng: Bao lâu đất nước này còn dâng trào sức sống, thì bấy lâu lòng yêu nước của người Việt Nam vẫn sẽ mãi vững bền như cỏ xanh nước Nam!