Bảo tàng ký ức người lính giữa làng quê Phú Xuyên

Cách trung tâm Hà Nội chừng 30 km, Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày nằm lặng lẽ giữa xóm làng thôn Nam Quất, xã Phú Xuyên, như một “địa chỉ đỏ” gìn giữ ký ức về những năm tháng khốc liệt của chiến tranh.

Không hoành tráng, hiện đại, bảo tàng mang dáng dấp mộc mạc, giản dị nhưng lại chứa đựng những câu chuyện lay động về ý chí và lòng trung kiên của người lính Cách mạng.

Công trình đặc biệt này được hình thành từ tâm huyết của cựu chiến binh Lâm Văn Bảng (82 tuổi). Ông cùng gia đình đã hiến hơn 2.000 m2 đất và dành trọn hơn 40 năm để sưu tầm, gìn giữ từng kỷ vật. Với ông, đó không chỉ là hiện vật, mà còn là ký ức, là máu xương của đồng đội đã ngã xuống.

Không giống các bảo tàng quy mô lớn, nơi đây lưu giữ những vật dụng rất đỗi đời thường, từ chiếc bát ăn cơm sứt mẻ, bi đông nước cũ, gậy Trường Sơn hay những lá thư viết vội trong lao tù... Tất cả được trưng bày trong không gian giản dị, thấm đẫm dấu ấn thời gian, nhưng lại có sức gợi lớn về một thời kỳ lịch sử đầy gian khó.

Ông Lâm Văn Bảng chia sẻ, ký ức của ông gắn liền với những năm tháng chiến tranh ác liệt. Tháng 4.1965, ông lên đường nhập ngũ. Đến năm 1968, trong một trận chiến, ông bị thương nặng và rơi vào tay địch, bị giam giữ tại nhà lao ở Biên Hòa.

Đến tháng 5.1970, ông bị chuyển ra Nhà tù Phú Quốc, nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian”.

Ba năm sau, tháng 2.1973, bên dòng sông Thạch Hãn (Quảng Trị), ông được trao trả tự do trong cuộc trao đổi tù binh giữa ta và phía Mỹ. Trở về từ cõi chết, ký ức về những ngày bị tra tấn, giam cầm vẫn in hằn trong tâm trí người lính.

Ông Bảng kể, trong lao tù, ông và đồng đội phải chịu nhiều cực hình khắc nghiệt. Dù vậy, họ vẫn kiên cường đấu tranh, giữ vững khí tiết, tổ chức hoạt động chính trị và tìm cách vượt ngục.

Chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, tinh thần Cách mạng càng được hun đúc, trở thành sức mạnh giúp họ vượt qua mọi thử thách.

Nỗi day dứt về những đồng đội không thể trở về đã thôi thúc ông bắt đầu hành trình sưu tầm kỷ vật từ năm 1985. Không quản ngại đường xa, ông cùng cộng sự rong ruổi khắp mọi miền đất nước. Chỉ cần nghe tin nơi đâu còn lưu giữ kỷ vật của chiến sĩ Cách mạng, ông lại lên đường tìm đến.

Sau nhiều năm miệt mài gom góp từng ký ức, ngày 16.11.2006, bảo tàng chính thức được thành lập theo quyết định của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tây (cũ), với ông Lâm Văn Bảng làm giám đốc.

Những người cựu chiến binh thường xuyên lui tới bảo tàng để chăm chút từng hiện vật, kể lại ký ức năm xưa và giữ lửa cho những câu chuyện lịch sử không bị lãng quên. Ảnh: Hữu Vũ

Từ đó đến nay, nơi đây luôn có sự chung tay của các tình nguyện viên là cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ, góp sức duy trì hoạt động.

Một điểm nhấn đặc biệt tại bảo tàng là khu tái hiện “chuồng cọp”, nơi giam giữ các chiến sĩ Cách mạng. Không gian này được phục dựng chân thực, giúp người xem hình dung rõ hơn về sự tàn bạo của chế độ nhà tù thực dân, đế quốc.

Bên cạnh đó là các mô hình phản ánh đời sống trong lao tù, những cực hình mà kẻ thù áp đặt lên người tù Cách mạng.

Tuy nhiên, điều đọng lại sâu sắc nhất không chỉ là nỗi đau, mà là tinh thần bất khuất. Những kỷ vật giản dị ở đây đã vượt qua giá trị vật chất, trở thành minh chứng sống động cho ý chí kiên cường của dân tộc Việt Nam trong chiến tranh.

Giữa nhịp sống hiện đại, bảo tàng vẫn lặng lẽ kể lại những câu chuyện không thể lãng quên, nhắc nhớ thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình.