Bảo tồn, phát huy giá trị cây di sản

Hiện nay, tỉnh Phú Thọ có 44 cây, trong đó có 3 cụm cây của 11 huyện, thành, thị được vinh danh và công nhận là cây di sản Việt Nam. Ở những địa phương có cây xanh được tôn vinh đã trở thành nơi vui chơi, sinh hoạt của cộng đồng, trở thành địa điểm tham quan, du lịch nghiên cứu như: Cây Đa ở đền thờ Bát Nàn đại vương thuộc xã Phượng Lâu, thành phố Việt Trì; cây Thị ở xã Sơn Thủy, huyện Thanh Thủy; quần thể cây Lộc Vừng ở xã Chương Xá, huyện Cẩm Khê; cây Muỗm ở xã Chí Đám, huyện Đoan Hùng; cây Bồ Đề, cây Gạo ở xã Bản Nguyên và cụm cây Si ở thị trấn Lâm Thao… Đặc biệt, hai cây Đa gần 500 năm tuổi ở xã Đồng Lương, huyện Cẩm Khê gắn liền với sự hình thành phát triển của khu Đình Đồi, xóm Đồi và lịch sử anh hùng của xã Đồng Lương và cả vùng chiến khu Vạn Thắng xưa kia. Dù đã trải qua gần nửa Thiên niên kỷ, một số cành của cây Đa đã gãy, nhưng những cây Đa này vẫn tiếp tục phát triển nhiều rễ phụ, tỏa bóng mát cho cả vùng. Các cụ trong làng cho biết: Thời kháng chiến chống Thực dân Pháp, lực lượng Việt Minh đã nhiều lần tập kết quân dưới những gốc Đa và tại đây nhạc sỹ Đỗ Nhuận đã sáng tác nhiều bài hát, trong đó có bài Du kích Sông Thao… Hầu hết các cây di sản của tỉnh đều có tuổi thọ từ vài ba trăm năm trở lên, đặc biệt là có cây Táu bạc với tuổi thọ ước khoảng trên 2.000 năm, được các nhà khoa học đánh giá là một trong những cây cao tuổi nhất ở Việt Nam được phát hiện tới nay. Tuy nhiên, những cây di sản được vinh danh chưa nhiều so với những gì mà thiên nhiên Phú Thọ đang ẩn chứa trong nó, trong đó có những cái đang có, đang tồn tại và có cả những cái đang có nguy cơ mất đi, nếu không được kịp thời phát hiện để có biện pháp bảo tồn. Bài học kinh nghiệm và thực tiễn trong việc cứu được “cụ” Táu cổ nhất Việt Nam của nhân dân, chính quyền xã Trưng Vương, thành phố Việt Trì và các nhà khoa học lâm nghiệp trong các năm 2012 - 2013 đã chứng minh điều đó. Chính vì vậy, trong thời gian tới Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường tỉnh Phú Thọ sẽ tiếp tục cùng các địa phương tìm tòi, phát hiện thêm nhiều cây cổ thụ có giá trị văn hóa - lịch sử - tâm linh cũng như cảnh quan môi trường để đề nghị công nhận là cây di sản Việt Nam, góp phần trường tồn cùng Đất Tổ. Việc công nhận là cây di sản Việt Nam có ý nghĩa rất lớn nhằm bảo vệ những cây cổ thụ lâu năm, quý hiếm và là thông điệp về đạo lý, nhân văn của người đời sau bày tỏ lòng tri ân, kính trọng đối với các bậc tiền nhân. Hơn thế, gắn với cây di sản còn bao nhiêu lớp trầm tích văn hóa gắn với cộng đồng hàng trăm năm, gắn với những danh nhân nổi tiếng như: Đại tướng quân Vũ Thị Thục Nương – một nữ tướng đã phối hợp với Hai Bà Trưng cùng đánh quân Đông Hán; nhà giáo Vũ Thê Lang từ thời Hùng Vương thứ 18… cùng những câu chuyện lịch sử của một thời trong công cuộc khai khẩn vùng đất cũng như xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

TS. Bùi Phúc Khánh - Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường tỉnh cho biết: “Theo khảo sát ban đầu của chúng tôi, đa số các cây đại thụ hiện nay, “sức khỏe” các “cụ” đều có vấn đề, cần phải có quy chế bảo vệ và chăm sóc đặc biệt. Trong thiên nhiên những trường hợp này hiện nay được phát hiện còn chưa nhiều, việc tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân để bảo vệ, chăm sóc những tài sản vô giá đó phục vụ cho giáo dục truyền thống của địa phương, cho tham quan, du lịch nhằm phát triển kinh tế - xã hội, cũng chính là gián tiếp bảo vệ môi trường bền vững. Chính vì vậy, Chương trình vinh danh cây di sản Việt Nam do Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam phát động đã có ý nghĩa khoa học và nhân văn sâu sắc, được rất nhiều địa phương trong cả nước hưởng ứng, trong đó có tỉnh Phú Thọ”.

Việc công nhận danh hiệu “Cây di sản” nhằm bảo vệ những cây có ý nghĩa về mặt sinh học, môi trường, văn hóa. Tuy nhiên, công tác phối hợp chăm sóc cây sau khi phong danh hiệu cũng rất quan trọng, không thể phụ thuộc hoàn toàn vào lãnh đạo địa phương hay một vài cá nhân sở hữu cây mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Có như thế, việc vinh danh mới đi vào thực chất chứ không chỉ là khoác “chiếc áo danh hiệu” cho cây di sản.