“Bảo vật” của người lính thợ

Ông Hoàng Kinh sinh năm 1931 tại làng Hiền Lương, xã Phong Nhiên, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, một làng nghề nổi tiếng với nhiều thợ cơ khí giỏi, trong dòng họ của ông đã có người sáng chế, cải tiến ra tàu thuỷ từng được vua Tự Đức ban thưởng. Cha đẻ của ông Hoàng Kinh là cụ Hoàng Khoá Hành, là thợ giỏi bậc nhất trong làng. Sau khi về An toàn khu tại Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh, cụ Hành làm xưởng trưởng, tổ chức công nhân làm súng kíp, rèn đại đao, nhất là lấy tà vẹt đường sắt rèn thành mìn phục vụ cho các chiến trường Bình - Trị - Thiên và Trung Lào. Năm 1947, trong những ngày Toàn quốc kháng chiến, thực hiện chủ trương của Uỷ ban Hành chính Trung Bộ, tập trung một khu căn cứ an toàn ở Hương Khê, Hà Tĩnh, thành lập các công binh xưởng sản xuất vũ khí, xưởng ấn loát in bạc giấy. Ông Hoàng Kinh lúc đó tròn 16 tuổi, cùng cha mình theo lệnh tổng di chuyển cùng các đơn vị khác tập kết đến ga Chu Lễ thuộc huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Từ ga Chu Lễ, các đơn vị di chuyển lên Phúc Đồng, tỉnh Hà Tĩnh xây dựng lại Trường Kỹ nghệ Phúc Đồng, sau đó tiếp tục xây dựng Cơ xưởng 2 Phúc Đồng với hơn 300 công nhân. Bố con ông Hoàng Kinh được phân công thuộc lực lượng xuống ga Gia Phố xây dựng cơ xưởng Gia Ninh - Cơ xưởng 1, sau lên An toàn khu 1 ở vùng núi Vũ Quang (nơi xưa kia là đại bản doanh của cụ Phan Đình Phùng lập căn cứ chống Pháp suốt 10 năm) xây dựng Cơ xưởng 8 gồm các cơ sở sản xuất Hoà Xá, trại kinh tế Tây Hồ, Tân Hương. Hai cha con ông Hoàng Kinh cùng hơn 200 thợ cơ khí khác bắt đầu sản xuất, sửa chữa các loại vũ khí như: súng kíp, vỏ lựu đạn, mìn nhảy, bom bay... phục vụ cho các chiến trường. Những vật dụng dùng để sản xuất, sửa chữa, kiểm định vũ khí đến bây giờ vẫn được gia đình ông Hoàng Kinh lưu giữ, nâng niu như “gia bảo”, như những "chứng nhân" của một thời lịch sử, những vật dụng đã từng gắn bó với cuộc đời mình với bao nhiêu ân nghĩa. Bằng chất giọng xứ Huế trầm ấm, ông chậm rãi kể cho chúng tôi nghe câu chuyện về những kỷ vật đã theo ông gần trọn đời người. Đó là chiếc tóp (búa sắt) đã từng được cụ Hoàng Khóa Hành sử dụng từ những ngày đầu mới thành lập An toàn khu 1. Đặc biệt, hai cha con ông Hoàng Kinh đã dùng tóp nghiên cứu, sử dụng tà vẹt đường sắt chế tạo ra những vỏ mìn “Bí” (mìn hình quả Bí). Với chiếc tóp này, mỗi tháng cụ Hoàng Khóa Hành cùng các công nhân trong cơ xưởng đã sản xuất được gần 500 vỏ mìn. Chỉ tính riêng trong khoảng từ năm 1949 đến 1950, xưởng đã sản xuất 4.900 vỏ mìn. Số vỏ mìn này sau đó được chuyển xuống xưởng Chu Lễ tra thuốc và kíp nổ, phục vụ đắc lực cho chiến trường Bình - Trị - Thiên. Tóp còn được sử dụng để sản xuất súng kíp bằng cách dùng chúng để tóp ống hơi nước trong đầu máy xe lửa làm nòng. Khi thiếu sắt lớn để làm súng, các công nhân dùng trục bánh xe lửa và đế đường ray duỗi thẳng, dùng tóp và máy tiện thành nòng súng. Thời gian này, xưởng Chu Lễ là xưởng sản xuất nhiều súng kíp nhất, cung cấp cho cả số lượng lớn dân quân trong vùng.
Một số kỷ vật của ông Hoàng Kinh được trưng bày tại Bảo tàng Quân khu 4. Ảnh BT QK4. Năm 1950, bên cạnh nhiệm vụ sản xuất vũ khí, Xưởng 8 còn nhận nhiệm vụ sửa chữa nhiều vũ khí hư hỏng, sai số kỹ thuật trong đó có nhiều chi tiết nhỏ nhưng đòi hỏi độ chính xác cao. Hai bố con ông Hoàng Khóa Hành, Hoàng Kinh đã tìm tòi nghiên cứu, dùng sắt của đường tàu hỏa chế tạo ra máy tiện con để tiện vít, kim hỏa đạt độ chính xác cao lại tiết kiệm nhiều thời gian (ngày đó, vũ khí của chiến trường Bình - Trị - Thiên được chuyển ra sửa chữa bị hư hỏng bộ phận kim hỏa rất nhiều). Trong bộ dụng cụ sửa chữa vũ khí ông Hoàng Kinh trao tặng cho Bảo tàng Quân khu 4 còn có một số dụng cụ mà ông tự sáng tạo, gồm một vít 6 cạnh, một thước đo góc, một chiếc kẹp rút dép, một ống khóa được ông dùng suốt từ những năm 1946 đến năm 1977. Ngoài ra còn có chiếc Đèn Măng-xông độc đáo ông vẫn lưu giữ cẩn thận, chiếc đèn được cụ Hoàng Khóa Hành tự trang bị bỏ dầu hỏa bơm lên thắp sáng trong những đêm miệt mài với nhiệm vụ nghiên cứu, sản xuất vũ khí. Độc đáo ở chỗ, chiếc đèn này không chỉ có mỗi tính năng chiếu sáng mà dưới bàn tay sáng tạo của cụ Hành, nó còn có tính năng đốt nóng, nấu chảy chì để sản xuất nhíp súng. Mỗi tháng, cụ Hoàng Hành đã sử dụng đèn nấu chì sản xuất hàng trăm nhíp súng. Ông Kinh, sau đó cũng đã kế tục sử dụng, hàng đêm miệt mài bên chiếc đèn nghiên cứu, chế tạo nhiều loại phương tiện khác phục vụ sản xuất và kháng chiến. Giai đoạn năm 1964 - 1974, ông Hoàng Kinh là Phó Giám đốc Nhà máy cơ khí Ấp Bắc, tỉnh Hà Tĩnh, đơn vị chuyên sản xuất, sửa chữa các loại vũ khí, trang bị. Thời gian này, ông nhận nhiệm vụ chỉ huy Tiểu đoàn tự vệ, vừa sản xuất, vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Ngày 31/3/1965, ông Hoàng Kinh chỉ huy tự vệ nhà máy bắn rơi một máy bay Mỹ và được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba. Tháng 2/1967, pháo binh bộ đội địa phương xã Thạch Kim, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh (nay là huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh) phối hợp với bộ đội chủ lực bắn chìm tàu địch tại cảng Cửa Sót, tỉnh Hà Tĩnh. Sau khi tàu chìm, tỉnh Hà Tĩnh cho phép Nhà máy cơ khí tháo gỡ, bổ sung nguồn nguyên liệu sản xuất vũ khí. Ông Hoàng Kinh đã giữ lại một cái bu lông bằng i-nốc. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết định, để đáp ứng ngày càng cao nhu cầu cung cấp lương thực cho chiến trường, Bí thư Tỉnh ủy Tỉnh Hà Tĩnh Trần Quang Đạt đã đề xuất vận chuyển lương thực trên đường ray. Ông Hoàng Kinh sáng tạo lấy xe mô tô 3 bánh chở gạo chạy thử trên đường ray. Thấy có hiệu quả, ông đã chế tạo ra 2 con lăn định vị trên bánh xe để giữ xe khỏi trật trên đường ray, giúp việc vận chuyển được năng suất hơn. Sau khi chở chuyến đầu thành công, đến chuyến thứ 2, xe đến La Khê, Hương Khê bị địch phát hiện dùng rốc két bắn trúng làm xe và gạo bốc cháy, xe chỉ còn lại chiếc yên và ông Kinh đã giữ nó làm kỉ niệm. Bộ dụng cụ sản xuất vũ khí trong kháng chiến chống thực dân Pháp cùng những kỷ vật khác của ông Hoàng Kinh hiến tặng được Bảo tàng Quân khu 4 trưng bày và giới thiệu cho khách tham quan. Từ ngày hiện vật được đưa về trưng bày, ông vẫn thường qua lại để ngắm nhìn và kể lại những mẩu chuyện ý nghĩa trong cuộc đời phục vụ kháng chiến của ông cho đội ngũ cán bộ, nhân viên bảo tàng. Ông luôn mong muốn, lớp trẻ hôm nay phải biết trân trọng quá khứ và tự hào về những cống hiến thầm lặng, cao cả của các thế hệ cha, ông mình./.