BẢO VỆ BIÊN CƯƠNG – KÝ ỨC MỘT THỜI LỬA ĐẠN

Có những cuộc chiến đã lùi xa theo năm tháng, nhưng ký ức về chúng chưa bao giờ phai nhạt trong tâm trí những người đã đi qua. Thời gian có thể làm bạc mái tóc, in hằn những nếp nhăn trên gương mặt người lính năm xưa, nhưng không thể xóa đi những ký ức về đồng đội, về những trận đánh khốc liệt và những người đã mãi mãi nằm lại nơi biên cương Tổ quốc.

Trong hành trình tìm hiểu về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, chúng tôi may mắn được gặp một cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu tại mặt trận biên giới phía Bắc năm 1986. Trung tá Nguyễn Thanh Xuân là chiến sĩ Sư đoàn 356, Quân khu 2, đơn vị đã viết nên những trang sử hào hùng bằng sự kiên cường và lòng quả cảm trên những điểm cao khốc liệt của biên giới phía Bắc.

Ngồi trước chúng tôi là một người lính đã bước sang tuổi xế chiều. Đôi bàn tay chai sạn năm nào giờ đã hằn những vết đồi mồi của thời gian. Trên ngực áo ông là những tấm huân chương lặng lẽ kể về một thời hoa lửa. Khi nhắc đến biên giới phía Bắc, ánh mắt ông bỗng chùng xuống. Ông lặng im rất lâu, như đang tìm lại những ký ức đã ngủ yên hơn bốn mươi năm.

Ông rót chén trà, đưa mắt nhìn xa về phía những dãy núi mờ trong màn sương rồi khẽ nói:

“Người ta thường nhớ đến cuộc chiến biên giới phía Bắc năm 1979. Nhưng với những người lính Sư đoàn 356 chúng tôi, chiến tranh vẫn còn tiếp diễn nhiều năm sau đó. Năm 1986, tôi mới ngoài hai mươi tuổi. Tuổi trẻ của chúng tôi không có những ngày tháng bình yên như bao người khác, mà gắn với chiến hào, với tiếng pháo và những người đồng đội đã mãi mãi dừng lại ở tuổi đôi mươi.

Tôi khi ấy là một chiến sĩ thuộc Sư đoàn 356, Quân khu 2. Chiến tranh tuy đã kết thúc, nhưng mỗi khi tháng Bảy về hay nhìn những dãy núi mờ sương phía Bắc, ký ức về những ngày chiến đấu ở mặt trận Vị Xuyên năm 1986 lại ùa về như mới hôm qua.

Nhiều người vẫn nghĩ rằng cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc chỉ diễn ra vào năm 1979. Nhưng với những người lính Sư đoàn 356 chúng tôi, năm 1986, cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn từng ngày, từng giờ. Tiếng pháo vẫn dội xuống các điểm cao, những trận đánh giành giật từng mỏm đá vẫn diễn ra trong khói lửa. Chúng tôi gọi đó là cuộc chiến giữ từng tấc đất của Tổ quốc.

Đầu năm 1986, đơn vị tôi được điều động lên mặt trận biên giới phía Bắc. Chiếc xe quân sự đưa chúng tôi vượt qua những con đèo quanh co, càng lên cao không khí càng lạnh. Khi nhìn những dãy núi đá tai mèo dựng đứng, tôi không thể ngờ rằng đó sẽ là nơi chứng kiến những năm tháng khốc liệt nhất của tuổi hai mươi.

Đêm đầu tiên trên chốt, tôi gần như không ngủ. Không phải vì rét mà vì tiếng pháo. Cứ chừng vài chục phút, từng loạt pháo từ bên kia biên giới lại gầm lên, xé toạc màn đêm. Mặt đất rung chuyển, đá từ vách núi lăn xuống lộp bộp. Người lính mới như tôi chỉ biết ôm chặt khẩu súng, lặng im nghe cán bộ dặn dò từng việc phải làm khi pháo kích xảy ra.

Cuộc sống trên điểm cao vô cùng gian khổ. Nước phải gùi từ chân núi lên. Lương thực được vận chuyển vào ban đêm để tránh pháo. Có những ngày cả tiểu đội chỉ dám ăn vội nắm cơm nguội với muối vừng rồi lại chui xuống hầm. Quần áo lúc nào cũng ám mùi đất đá và thuốc súng.

Điều ám ảnh nhất là những con đường tiếp tế. Ban ngày rất khó di chuyển vì pháo và hỏa lực bắn tỉa. Đêm xuống, từng tổ vận tải lại lặng lẽ cõng gạo, đạn và nước lên chốt. Có người vừa đặt được gùi hàng xuống thì pháo nổ. Có người mãi mãi nằm lại trên con đường mà đồng đội sau này gọi là "con đường máu". Mỗi chuyến hàng đến được trận địa đều phải đổi bằng mồ hôi, và không ít lần bằng cả máu của đồng đội.

Tôi còn nhớ một buổi sáng tháng Sáu năm 1986. Sương mù phủ kín các điểm cao. Đơn vị vừa thay ca gác thì pháo đối phương bất ngờ dội xuống. Đất đá tung mù mịt. Chúng tôi lao vào hầm trú ẩn. Tiếng nổ nối tiếp nhau tưởng như không bao giờ dứt. Khi pháo ngớt, cả tiểu đội lập tức kiểm tra vị trí chiến đấu. Hầm hào bị sập nhiều đoạn, dây thông tin đứt, cây cối gãy đổ ngổn ngang. Chúng tôi lại cùng nhau đào hầm, nối dây, củng cố công sự, chuẩn bị cho tình huống tiếp theo.

Chiến tranh ở biên giới phía Bắc không chỉ là những trận xung phong. Đó còn là cuộc đấu trí và sự bền bỉ. Có khi nhiều ngày liền không nhìn thấy đối phương, nhưng pháo vẫn nã xuống liên tục. Người lính phải học cách sống cùng tiếng pháo, ngủ trong hầm, ăn trong hầm và chiến đấu trong hầm.

Điều giúp chúng tôi vượt qua tất cả chính là tình đồng đội. Tôi vẫn nhớ những người đồng đội quê hương trải khắp các tỉnh thành trên đất nước lúc nào các anh lớn cũng nhường phần nước của mình cho anh em trẻ cùng những lời hỏi thăm và động viên nhau.

Có những buổi chiều hiếm hoi yên tiếng súng, chúng tôi ngồi trên mép hầm nhìn xuống thung lũng phủ mây trắng. Không ai nói nhiều. Mỗi người đều nhớ nhà theo cách riêng của mình. Có đồng chí lặng lẽ đọc lại lá thư mẹ gửi. Có người lấy tấm ảnh vợ con ra ngắm rồi cẩn thận cất vào túi áo ngực. Chúng tôi động viên nhau rằng chỉ cần giữ vững được trận địa hôm nay thì quê hương phía sau sẽ thêm một ngày bình yên.

Nhưng chiến tranh luôn khốc liệt. Có những đồng đội sáng còn cùng tôi chia nhau bi đông nước, chiều đã vĩnh viễn nằm lại nơi điểm cao. Chúng tôi không có nhiều thời gian để khóc. Sau phút mặc niệm lặng lẽ, tất cả lại cầm súng trở về vị trí chiến đấu. Trong lòng mỗi người đều tự nhủ phải sống và chiến đấu xứng đáng với những người đã hy sinh.

Đến hôm nay, khi đã bước sang tuổi xế chiều, tôi vẫn luôn tự hào vì từng là người lính của Sư đoàn 356. Chúng tôi đã cùng nhau giữ vững những điểm cao nơi cực Bắc Tổ quốc trong những năm tháng cam go nhất. Dù chiến tranh đã lùi xa, những người đồng đội năm ấy vẫn mãi ở trong tim tôi."

Câu chuyện khép lại cũng là lúc chén trà trên bàn đã nguội. Người cựu chiến binh lặng lẽ nhìn về phía xa, nơi những dãy núi mờ khuất sau màn sương như gợi nhớ một phần ký ức không bao giờ có thể xóa nhòa. Chúng tôi im lặng. Không ai cất lời, bởi có những cảm xúc chỉ có thể cảm nhận bằng trái tim.

Trước lúc chia tay, tôi hỏi ông:

“ Nếu được nhắn gửi một điều đến thế hệ trẻ hôm nay, bác sẽ nói gì?”

Ông mỉm cười hiền hậu, ánh mắt ánh lên niềm tin:

"Các cháu sinh ra trong hòa bình là điều hạnh phúc nhất. Hãy yêu Tổ quốc bằng những việc làm thiết thực, học tập thật tốt, sống có trách nhiệm và đừng bao giờ quên những người đã ngã xuống để giữ gìn từng tấc đất biên cương. Chúng tôi không mong được nhắc đến như những người hùng, chỉ mong lịch sử được nhớ đúng và những đồng đội của tôi không bị lãng quên."

Nói rồi, ông đứng dậy, chỉnh lại tấm huân chương trên ngực áo. Dáng người đã còng theo năm tháng, bước chân không còn nhanh như thuở đôi mươi, nhưng trong ánh mắt ấy vẫn hiện lên sự kiên nghị của người lính năm nào.

Rời ngôi nhà nhỏ, lời kể của ông vẫn còn vang vọng trong tâm trí chúng tôi. Cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc đã lùi xa, nhưng sự hy sinh của những người lính Sư đoàn 356, Quân khu 2 sẽ mãi là một phần không thể tách rời của lịch sử dân tộc. Họ đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi biên cương để hôm nay đất nước được bình yên, để những thế hệ sau được lớn lên trong độc lập, tự do.

Có những người lính trở về mang theo vết thương trên cơ thể. Có những người lính mãi mãi nằm lại giữa núi rừng biên giới phía Bắc. Nhưng dù còn hay mất, họ đều đã viết nên một bản anh hùng ca bằng lòng yêu nước, bằng tinh thần quả cảm và sự hy sinh thầm lặng.

Chúng tôi tin rằng, chừng nào những câu chuyện như thế còn được kể lại, chừng đó ký ức về những người lính giữ biên cương vẫn sẽ sống mãi trong lòng các thế hệ người Việt Nam.