BÁT CƠM GIỮA RỪNG

Người viết nhận ra rằng trong ký ức của những người lính từng đi qua chiến tranh, không phải lúc nào bom đạn hay những trận đánh dữ dội cũng là điều khiến họ nhớ nhất. Có những điều rất giản dị nhưng lại theo họ suốt cả cuộc đời. Với bác Trần Văn Hùng, đó là hình ảnh một người mẹ nghèo vùng biên Campuchia và bát cơm nóng giữa những ngày gian khổ nhất nơi chiến trường. Bác kể rằng vào khoảng cuối những năm bảy mươi, đơn vị của bác được giao nhiệm vụ tuần tra và hỗ trợ nhân dân tại một vùng rừng giáp biên giới Campuchia. Khu vực ấy còn rất hoang vắng, chiến tranh vừa đi qua nên cuộc sống người dân vô cùng thiếu thốn. “Đi mãi mới gặp vài nóc nhà nhỏ,” bác kể.
“Có nơi dân không đủ cơm ăn.” Đơn vị của bác khi ấy cũng rất khó khăn. Những ngày hành quân dài, lương thực mang theo dần cạn. Có thời điểm mỗi người chỉ còn vài nắm gạo và ít lương khô chia nhau. “Có hôm bụng đói cồn cào mà vẫn phải tiếp tục đi,” bác nhớ lại. Người viết hình dung đoàn quân lặng lẽ băng qua những cánh rừng khô cháy vì nắng, quần áo sẫm màu bụi đất, khuôn mặt ai cũng hốc hác sau nhiều ngày thiếu ăn thiếu ngủ. Một buổi chiều gần tối, sau quãng hành quân dài, đơn vị dừng chân gần một bản nhỏ của người dân Campuchia. Những căn nhà tre thấp bé nằm nép mình dưới rừng cây, xung quanh rất vắng vẻ. Bác Hùng kể rằng khi ấy cả tiểu đội đều mệt rã rời. Có người sốt rét vừa mới hạ cơn, có người chân phồng rộp vì đi bộ quá nhiều ngày. Trong lúc anh em đang tranh thủ nghỉ ngơi thì một bà mẹ người Campuchia tuổi đã ngoài năm mươi lặng lẽ bước tới. “Bà không biết nói tiếng Việt,” bác kể.
“Chỉ nhìn anh em rồi ra hiệu vào nhà.” Người viết lặng im nghe tiếp câu chuyện. Căn nhà nhỏ đơn sơ gần như chẳng có gì đáng giá. Mái lá cũ kỹ, nền đất lồi lõm, góc bếp chỉ còn ít củi cháy dở. Nhưng người mẹ ấy vẫn nhóm bếp nấu cơm cho bộ đội Việt Nam. “Bà vét gần hết gạo trong nhà để nấu,” bác xúc động kể. Một lúc sau, bà bưng ra nồi cơm nóng cùng ít rau rừng và cá khô. Bữa cơm đơn sơ ấy với những người lính đã nhiều ngày thiếu thốn trở nên quý giá vô cùng. “Tôi nhớ mãi mùi cơm nóng hôm đó,” bác nói nhỏ.
“Giữa rừng sâu mà thấy ấm lòng vô cùng.” Người viết cảm nhận rõ sự xúc động trong ánh mắt người lính già. Sau mấy chục năm, ký ức ấy vẫn nguyên vẹn như vừa mới hôm qua. Điều khiến bác Hùng nhớ nhất không phải bữa cơm mà là ánh mắt hiền từ của người mẹ Campuchia khi nhìn bộ đội Việt Nam ăn cơm. “Bà cứ đứng nhìn rồi cười,” bác kể.
“Như thể thấy con mình được ăn no vậy.” Trong chiến tranh, giữa những mất mát và đau thương, tình người đôi khi chỉ giản dị như thế nhưng đủ để sưởi ấm trái tim người lính. Đêm hôm ấy, đơn vị nghỉ lại gần bản làng. Trời rừng về khuya lạnh buốt. Anh em quây quần bên bếp lửa nhỏ, ai cũng nhắc mãi về bữa cơm của người mẹ nghèo vùng biên. Một đồng đội trẻ trong tiểu đội xúc động nói: “Sau này hòa bình, nhất định phải quay lại cảm ơn bà.” Nhưng chiến tranh và nhiệm vụ khiến mọi người tiếp tục lên đường ngay sáng hôm sau. Trước lúc chia tay, người mẹ Campuchia ấy còn mang cho bộ đội ít chuối khô và nước uống. Dù rất nghèo, bà vẫn cố dành những gì tốt nhất cho những người lính xa quê. “Tôi lúc ấy thương bà như mẹ mình,” bác kể. Người viết hiểu rằng, chính những tình cảm chân thành ấy đã giúp những người lính có thêm sức mạnh để vượt qua gian khổ. Nhiều năm sau khi trở về quê hương Hoằng Tiến, bác Hùng vẫn luôn nhớ về người mẹ năm ấy. Bác không biết tên bà, cũng không còn nhớ chính xác ngôi làng nhỏ ấy ở đâu giữa những cánh rừng Campuchia rộng lớn. Nhưng hình ảnh người mẹ già bên bếp lửa với nồi cơm nóng vẫn còn nguyên trong tâm trí bác. “Chiến tranh khổ lắm,” bác nói chậm rãi.
“Nhưng cũng chính trong chiến tranh mình mới thấy tình người quý giá thế nào.” Người viết nhìn bác Hùng mà cảm nhận rõ sự chân thành trong từng lời kể. Những người lính đi qua chiến tranh thường không nhớ mình đã chịu đựng bao nhiêu gian khổ, nhưng họ luôn nhớ những nghĩa tình từng nhận được. Sau này, mỗi khi gia đình có khách hoặc gặp ai khó khăn, bác Hùng luôn sẵn lòng giúp đỡ. Bác bảo rằng mình sống được đến hôm nay cũng nhờ rất nhiều tình thương của đồng đội và nhân dân trong những năm tháng chiến tranh. “Người ta giúp mình lúc khổ nhất thì mình phải nhớ cả đời,” bác nói. Đến bây giờ, trong những buổi gặp mặt cựu chiến binh, bác vẫn thường kể lại câu chuyện về bát cơm giữa rừng năm ấy. Mỗi lần nhắc lại, giọng bác vẫn nghẹn đi vì xúc động. Người viết hiểu rằng, giữa khói lửa chiến tranh, điều còn lại sâu sắc nhất không chỉ là lòng dũng cảm mà còn là tình người. Cuối buổi trò chuyện, bác Hùng nhìn xa về phía biển quê hương rồi chậm rãi nói: “Bom đạn có thể phá hủy nhiều thứ, nhưng tình người thì không gì dập tắt được. Chính tình người đã giúp chúng tôi đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc đời.”