Bát danh hương Quảng Bình xưa và nay - Bài 6: "Ai về Võ Xá thì về..."

Làng Võ Xá xưa (nay là xã Võ Ninh, huyện Quảng Ninh) nằm trải dài trên con đường thiên lý Bắc Nam. Trong từng vỉa tầng văn hóa nơi mảnh đất này vẫn hàm chứa bao giá trị thiêng liêng, là lịch sử đánh giặc giữ nước, là truyền thống khoa bảng trăm năm. Để rồi, mặc bao sự đổi dời, tình đất, hồn làng xưa cũ vẫn neo lại giữa sự phát triển ồn ã của một Võ Ninh hôm nay.

“Nhì sợ đầm lầy Võ Xá”

Nổi tiếng nhất của mảnh đất Võ Xá là những đầm lầy nằm xuyên giữa làng, chạy dài từ Hà Thiệp, Trúc Ly lên đến Mỹ Trung, Gia Ninh ngày nay. Địa thế này trở thành trận địa hiểm yếu trong những năm tháng Trịnh - Nguyễn phân tranh.

Theo nhà nghiên cứu Trần Văn Chường, trong những năm tháng ấy, đầm Võ Xá kết hợp với lũy Trường Dục và Dinh Mười đã tạo ra “trận đồ bát quái” từng làm quân Trịnh hoảng sợ.“Nhất sợ Lũy Thầy, nhì sợ đầm lầy Võ Xá” là vậy. Đến năm 1672, cuộc chiến quyết giữa 2 hai thế lực Trịnh - Nguyễn kết thúc, sông Gianh trở thành ranh giới giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài.

Trải qua hàng trăm năm, với địa thế đặc biệt của mình, Võ Xá luôn có vị trí chiến lược quan trọng trong những cuộc giao tranh của lịch sử, nhất là những năm tháng chống Mỹ ác liệt. Bến phà Quán Hàu, bến phà 2 Trúc Ly và cầu Dinh Thủy-những địa điểm trọng yếu nằm trên địa bàn xã Võ Ninh trở thành “túi bom” ác liệt của không quân Mỹ.