Bát thuốc Nam bên suối rừng và tấm lòng đau đáu vì dân

Khi đã từ quan về ẩn dật tại ngôi nhà tranh bên sườn núi Phượng Hoàng (Chí Linh, Hải Dương), Chu Văn An hoàn toàn rũ bỏ áo mũ vinh hoa, tự coi mình là một ông lão hái củi nghèo. Thế nhưng, tấm lòng đau đáu vì vận mệnh đất nước và đời sống trăm họ trong ông chưa bao giờ nguôi ngoai.

Thời bấy giờ, vùng núi Chí Linh là nơi rừng thiêng nước độc, người dân buôn làng nghèo khổ thường xuyên bị các dịch bệnh, sốt rét rừng hoành hành dẫn đến tử vong rất nhiều. Không đành lòng nhìn đồng bào chịu chịu dày vò, hằng ngày thầy Chu lại chống gậy trúc, một mình trèo đèo lội suối, len lỏi vào các hang sâu rừng thẳm để tìm kiếm các cây thuốc quý. Ông mang thuốc về, tự tay nhóm lửa, đun nấu thành những bát thuốc Nam thơm lừng rồi mang đến tận các túp lều tranh phát miễn phí cho người bệnh nghèo.

Khi một số học trò cũ về thăm, thấy người thầy vĩ đại của triều đình nay tay lấm chân bùn, áo sờn vai bên bếp thuốc khói bốc nghi ngút, đã không kìm được nước mắt xót xa. Thầy Chu Văn An nhìn học trò rồi nhẹ nhàng mỉm cười bảo: "Làm quan ở triều đình là để giúp vua trị nước, còn làm người thầy ở rừng sâu là để giúp dân trị bệnh. Bản chất đều là cứu người, có gì mà phải buồn tủi". Tấm lòng liêm chính, vị tha, trọn đời tỏa sáng vì nước vì dân của ông đã biến ngôi nhà cỏ núi Phượng Hoàng thành một thánh đường đạo đức, in đậm trong tâm khảm muôn đời của nhân dân ta.