Bảy bước chân trên Thành cổ Quảng Trị

Tháng Bảy.

Mặt trời Quảng Trị vẫn gay gắt như muốn nung đỏ từng viên gạch còn sót lại trong Thành cổ.

Tôi bước chậm qua cổng thành, nơi từng được gọi là "túi bom", mang theo một bó hoa trắng và lòng thành kính dành cho những người đã nằm lại nơi đây.

Không gian rất yên tĩnh.

Chỉ có tiếng chuông từ Đài tưởng niệm vang lên giữa buổi sáng và tiếng gió thổi qua những hàng cây.

Khó ai có thể hình dung rằng hơn nửa thế kỷ trước, nơi bình yên này từng là chiến trường khốc liệt nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Trong lúc đứng trước tấm bản đồ trận chiến, tôi nghe giọng một người đàn ông lớn tuổi phía sau.

"Bây giờ xanh vậy thôi, chứ hồi đó đất không còn nhìn thấy màu xanh nữa..."

Tôi quay lại.

Đó là một cựu chiến binh tóc đã bạc trắng. Trên ngực bác là những tấm huân chương đã cũ theo năm tháng.

Không biết bác tên gì.

Tôi chỉ biết mọi người xung quanh đều lễ phép gọi là "bác".

Bác nhìn về phía dòng sông Thạch Hãn rồi chậm rãi kể.

"Tháng 6 năm 1972...

Đơn vị bác nhận lệnh vào giữ Thành cổ."

Giọng bác đều đều.

Không cao.

Không thấp.

Nhưng từng lời nói khiến cả nhóm khách tham quan đều lặng im.

"Bọn bác khi ấy mới mười chín, hai mươi tuổi.

Đứa nào cũng nghĩ vài hôm sẽ xong.

Không ai ngờ phải chiến đấu suốt 81 ngày đêm."

Bác đưa mắt nhìn bầu trời.

"Các cháu biết không...

Ngày nào cũng bom.

Ngày nào cũng pháo.

Có hôm vừa đào xong công sự thì bom lại san bằng."

Tôi nhìn xuống nền cỏ dưới chân.

Không thể tưởng tượng được rằng chính nơi mình đang đứng từng bị cày xới bởi hàng vạn quả đạn pháo.

Bác kể, ban ngày gần như không thể di chuyển.

Máy bay và pháo binh liên tục đánh phá.

Đêm xuống, những người lính mới tranh thủ đưa thương binh ra ngoài, vận chuyển lương thực và tiếp nhận lực lượng tăng cường.

Muốn vào Thành cổ phải vượt qua sông Thạch Hãn.

Con sông hôm nay hiền hòa.

Nhưng mùa hè năm 1972, mỗi mét nước đều có thể đổi bằng máu.

Nhiều chiếc thuyền chưa sang đến bờ đã bị pháo bắn trúng.

Có những người lính vừa bước xuống nước đã mãi mãi không trở về.

Bác dừng lại rất lâu.

"Tới giờ bác vẫn nhớ...

Có những đồng đội sáng còn ngồi ăn chung nắm cơm.

Chiều đã hy sinh."

Một bạn trẻ trong đoàn hỏi nhỏ:

"Bác có sợ không?"

Bác mỉm cười.

"Sợ chứ.

Ai mà không sợ."

Rồi bác nói tiếp.

"Nhưng lúc đó chẳng ai nghĩ đến chuyện chạy.

Nếu mình lùi...

Thì đồng đội phía sau biết dựa vào ai?"

Câu nói giản dị ấy khiến tôi nghẹn lại.

Hóa ra lòng dũng cảm không phải là không biết sợ.

Mà là vẫn bước tiếp dù trong lòng đầy lo lắng.

Bác chỉ về phía bãi cỏ giữa Thành cổ.

"Hồi đó chỗ này toàn hố bom.

Mỗi ngày bọn bác chỉ mong trời tối nhanh một chút.

Đêm đến mới có thể tranh thủ vá công sự.

Có hôm vừa nằm xuống thì pháo lại nổ.

Đất đá phủ kín người."

Bác cúi xuống nhặt một chiếc lá.

"Nhiều người hỏi bác nhớ nhất điều gì.

Không phải tiếng súng.

Mà là tên của những người đã nằm lại."

Giọng bác chậm hẳn.

"Có người quê Nghệ An.

Có người quê Nam Định.

Có người quê Thái Bình.

Có người mới mười tám tuổi."

Chúng tôi cùng bác đi ra bờ sông Thạch Hãn.

Trên bến thả hoa, từng dòng người lặng lẽ đặt những đóa cúc vàng xuống mặt nước.

Bác nhìn theo.

"Ngày hòa bình trở lại, bác quay về.

Bạn bè thì nhiều người không còn nữa."

Bác chỉ xuống dòng sông.

"Đối với bác...

Đây không chỉ là một dòng sông.

Đây là nơi đồng đội của bác vẫn còn nằm lại."

Không ai nói gì.

Tất cả chỉ lặng nhìn những cánh hoa trôi theo dòng nước.

Trước khi chia tay, tôi hỏi bác:

"Nếu được nhắn gửi điều gì với thế hệ trẻ hôm nay, bác sẽ nói gì?"

Bác cười hiền.

"Bác không mong các cháu phải sống như thế hệ bác.

Bác chỉ mong các cháu hiểu...

Hòa bình không tự nhiên mà có."

Chỉ một câu nói ấy thôi cũng đủ khiến tôi nhớ mãi suốt quãng đường trở về.

Rời Thành cổ Quảng Trị, tôi ngoái nhìn lần cuối.

Những hàng cây xanh đang che bóng cho mảnh đất từng đầy khói lửa.

Tiếng chim hót thay cho tiếng bom.

Tiếng chuông tưởng niệm thay cho tiếng pháo.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ.

Nhưng ký ức về 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 vẫn còn hiện hữu trong từng viên gạch, từng gốc cây và trong lời kể mộc mạc của những người lính năm xưa.

Tôi chợt hiểu rằng, có những bài học lịch sử không nằm trong sách giáo khoa.

Chúng nằm trong ánh mắt của những cựu chiến binh đã đi qua chiến tranh.

Nằm trong những phút lặng người bên dòng Thạch Hãn.

Và nằm trong trách nhiệm của mỗi chúng ta hôm nay: sống xứng đáng với những người đã gửi trọn tuổi xuân cho Tổ quốc.