Bảy dũng sĩ Điện Nam - Bản hùng ca bất tử trên đất mẹ Quảng Nam

Những ngày đầu xuân, khi đứng bên bờ sông Vàm Toan lặng lẽ chảy qua vùng đất Cẩm Sa thuộc phường Điện Bàn Đông, thành phố Đà Nẵng, khó ai có thể hình dung rằng nơi đây từng là chiến trường khốc liệt của những năm tháng chống Mỹ cứu nước. Những cánh đồng xanh mướt trải dài, những mái nhà yên bình nép mình dưới hàng tre và tiếng trẻ thơ cắp sách đến trường đã làm dịu đi những vết thương chiến tranh năm nào. Thế nhưng, sâu trong ký ức của bao thế hệ người dân Điện Nam, vẫn còn đó một câu chuyện về lòng yêu nước, về ý chí quật cường và sự hy sinh anh dũng của những người con quê hương. Đó là câu chuyện về Bảy dũng sĩ Điện Nam - những người đã viết nên một bản hùng ca bất tử trên mảnh đất Quảng Nam "trung dũng, kiên cường, đi đầu diệt Mỹ".

Nhà bia tưởng niệm 7 Liệt sĩ - Dũng sĩ xã Điện Nam

Cuối năm 1969, đầu năm 1970, chiến trường Quảng Đà bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt. Sau những thất bại liên tiếp, quân Mỹ, ngụy và quân Nam Triều Tiên ráo riết thực hiện cái gọi là "Chương trình bình định cấp tốc" nhằm giành lại quyền kiểm soát các vùng nông thôn. Tại huyện Điện Bàn, chúng điên cuồng dồn dân, lập ấp chiến lược, xây dựng đồn bốt, tháp canh và mở nhiều cuộc càn quét quy mô lớn vào các vùng giải phóng. Trong đó, xã Điện Nam trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá dữ dội nhất.

Bom đạn cày xới ruộng đồng, nhà cửa bị đốt phá, cuộc sống của người dân rơi vào cảnh đói khổ, ly tán. Bên kia dòng Vàm Toan, những người dân vô tội phải sống trong sự kìm kẹp của quân thù. Bà con tiểu thương mỗi lần qua sông buôn bán đều nơm nớp lo sợ trước sự sách nhiễu, cướp bóc và đánh đập dã man của lính ngụy. Nhưng cũng chính trong hoàn cảnh gian nan ấy, tinh thần yêu nước của người dân Điện Nam lại được hun đúc mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Trước yêu cầu của cuộc kháng chiến, Huyện ủy Điện Bàn quyết định xây dựng Điện Nam thành căn cứ bàn đạp quan trọng của cách mạng. Đầu năm 1969, Đội công tác xã Điện Nam chính thức được thành lập do đồng chí Nguyễn Thảng, Bí thư Đảng ủy xã, làm Đội trưởng. Biên chế ban đầu của đội chỉ có bảy người, đều là những cán bộ, du kích giàu kinh nghiệm hoạt động trong lòng địch, có bản lĩnh chính trị vững vàng và lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng.

Bảy con người bình dị ấy mang trong mình một ý chí phi thường. Họ chấp nhận sống giữa vòng vây của quân thù, bám trụ tại các thôn Cẩm Sa, Phong Hồ Tây, Quảng Hậu Tây, Cồn Khe, Chương Phô... để tuyên truyền, vận động nhân dân trở về quê cũ, xây dựng cơ sở cách mạng và tổ chức những trận đánh du kích nhằm tiêu hao sinh lực địch. Giữa sự truy lùng ráo riết và bom đạn khốc liệt, những người chiến sĩ ấy luôn khắc ghi lời thề: "Trong bất cứ tình huống nào cũng không lùi bước; quyết tâm chiến đấu đến cùng để bảo vệ từng mảnh vườn, thửa ruộng, bảo vệ từng mạng sống con người." Đó không chỉ là khẩu hiệu chiến đấu, mà đã trở thành lẽ sống của họ.

Đầu năm 1971, sau thất bại trên chiến trường Đường 9 - Nam Lào, địch càng điên cuồng củng cố hệ thống phòng thủ quanh Đà Nẵng và Điện Bàn. Chúng sử dụng máy ủi san bằng những khu vực nghi ngờ có lực lượng cách mạng trú ẩn, tăng cường gián điệp, lập thêm nhiều đồn bốt và mở các cuộc truy quét liên tục nhằm triệt phá cơ sở của ta. Trước tình hình đó, Đội công tác xã Điện Nam đã chủ động tổ chức trận tập kích vào đồn Phong Hồ Tây, tiêu diệt tên Chi cục trưởng cảnh sát cùng đồng bọn, bắt sống hai cán bộ bình định của địch. Chiến công ấy không chỉ tiếp thêm niềm tin cho nhân dân mà còn khẳng định tinh thần mưu trí, dũng cảm của những người chiến sĩ Điện Nam. Tuy nhiên, cũng từ đây, họ trở thành mục tiêu bị quân thù săn lùng gắt gao hơn bao giờ hết.

Đầu năm 1972, trước sự truy quét ráo riết của địch, Đội công tác quyết định chọn khu vườn của ông Lợi, nằm cạnh bến đò Cẩm Sa, làm nơi trú quân và cơ động chiến đấu. Không ai ngờ rằng, nơi ấy lại trở thành địa điểm ghi dấu một trận chiến đi vào lịch sử.

Sáng ngày 19 tháng 1 năm 1972, tức mùng 3 tháng Chạp năm Tân Hợi, sau nhiều giờ pháo kích dữ dội, địch huy động lực lượng tương đương một đại đội bộ binh cùng xe tăng, xe bọc thép và nhiều máy bay chiến đấu đồng loạt tiến vào Cẩm Sa. Tiếng động cơ gầm rú xé tan sự yên bình của làng quê. Xe tăng nghiền nát những bờ tre, máy bay quần thảo trên bầu trời, khói lửa bao trùm khắp nơi.

Đối diện với lực lượng đông gấp nhiều lần, các chiến sĩ Điện Nam vẫn bình tĩnh bước vào trận chiến. Dưới sự chỉ huy của đồng chí Nguyễn Thảng, các tổ chiến đấu nhanh chóng vào vị trí. Tại khu vực Miếu ông Lợi, một chiếc xe tăng địch trúng đạn, bốc cháy dữ dội. Khi tốp lính đầu tiên lọt vào trận địa phục kích, từ những hầm bí mật, các chiến sĩ bất ngờ xông lên nổ súng đánh trả quyết liệt. Tiếng súng AK vang lên giữa tiếng bom đạn, lựu đạn nổ dồn dập, một chiếc máy bay địch bị bắn rơi ngay tại chỗ, nhiều đợt tấn công của quân thù liên tiếp bị đẩy lùi.

Thế nhưng, sự chênh lệch về lực lượng ngày càng trở nên khốc liệt. Giữa làn bom đạn dày đặc, nhiều chiến sĩ bị thương ở đầu, ở tay, ở chân, máu thấm đỏ những đoạn giao thông hào. Dẫu vậy, không một ai rời bỏ vị trí chiến đấu. Với họ, trận địa ấy không chỉ là nơi đối đầu với quân thù mà còn là tuyến phòng thủ cuối cùng để bảo vệ quê hương, bảo vệ nhân dân và giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng. Khi hết đạn, các anh dùng lựu đạn; khi lựu đạn cạn dần, các anh sử dụng vũ khí thu được của địch để tiếp tục chiến đấu. Người ngã xuống, người còn lại tiếp tục tiến lên. Trong suốt mười giờ đồng hồ, bảy người con của Điện Nam đã chiến đấu bằng tất cả ý chí và lòng quả cảm của mình.

Kết thúc trận chiến, quân ta đã loại khỏi vòng chiến đấu 47 tên Mỹ - ngụy, bắn rơi 1 máy bay, tiêu diệt 1 xe tăng M48 và làm hư hỏng nhiều phương tiện quân sự khác của địch. Đó là một kỳ tích được viết nên bằng máu, bằng lòng yêu nước và bằng sự hy sinh không tiếc tuổi xuân của những người chiến sĩ cách mạng.

Chiều xuống, tiếng súng dần ngưng. Bảy chiến sĩ Điện Nam đã anh dũng hy sinh trên chính mảnh đất quê hương mình. Địch định đưa thi thể các anh ra đầu làng để thị uy, nhưng nhân dân Cẩm Sa đã kiên quyết đứng lên phản đối. Bằng tình nghĩa làng quê sâu nặng, họ nói với quân thù: "Sống thù, chết bạn. Sinh ra ở làng thì chết phải được chôn trong làng." Trước sự đấu tranh quyết liệt của nhân dân, địch buộc phải trao trả thi thể các anh cho gia đình mai táng. Hình ảnh ấy đã trở thành minh chứng cảm động cho tình quân dân son sắt trong những năm tháng chiến tranh.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những đồng đội năm xưa nay tóc đã bạc, những người mẹ tiễn con ngày ấy cũng lần lượt đi xa. Nhưng ký ức về Bảy dũng sĩ Điện Nam vẫn vẹn nguyên trong lòng nhân dân. Sau ngày đất nước thống nhất, người dân Cẩm Sa đã lập miếu thờ ngay tại nơi các anh chiến đấu và ngã xuống để tưởng nhớ, tri ân và giáo dục truyền thống cho thế hệ mai sau.

Năm 2021, chính quyền và nhân dân địa phương đã long trọng tổ chức lễ đón nhận bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh "Địa điểm trận đánh của 7 dũng sĩ Điện Nam" và khánh thành nhà bia tưởng niệm. Khu di tích được xây dựng từ sự chung tay của cộng đồng, trên phần đất do người dân tự nguyện hiến tặng. Ngày nay, nơi ấy đã trở thành một địa chỉ đỏ, nơi các thế hệ trẻ được nghe kể về những con người bình dị đã làm nên điều phi thường.

Lãnh đạo tỉnh Quảng Nam trao bằng công nhận di tích lịch sử cho đại diện phường Điện Nam Bắc năm 2020.

Để hiểu rằng, độc lập không phải tự nhiên mà có; hòa bình không phải món quà vô điều kiện. Tất cả đều được đánh đổi bằng máu xương và tuổi xuân của biết bao người đi trước. Bảy dũng sĩ Điện Nam đã ngã xuống, nhưng tinh thần của các anh vẫn sống mãi trong từng trang sử quê hương, trong niềm tự hào của nhân dân Điện Bàn và trong những bài học về lòng yêu nước dành cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Để rồi, mỗi khi đứng trước nhà bia tưởng niệm giữa vùng đất Cẩm Sa thanh bình, mỗi người đều lặng lẽ cúi đầu tri ân những người con ưu tú của quê hương. Bởi có những con người tuy cuộc đời ngắn ngủi nhưng đã hóa thành bất tử; có những trận chiến tuy đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng vẫn vang vọng như một bản hùng ca không bao giờ tắt. Và Bảy dũng sĩ Điện Nam chính là một bản hùng ca như thế - bản hùng ca được viết nên bằng lòng yêu nước, bằng tinh thần bất khuất của người Quảng Nam "trung dũng, kiên cường, đi đầu diệt Mỹ", để mãi mãi soi sáng con đường của các thế hệ mai sau.