Bảy tháng nằm viện, và lời đề nghị xin trở lại xưởng ngay khi vết thương chưa lành
Một vụ nổ trong xưởng chế tạo vũ khí khiến tay ông co quắp, mặt mũi cháy sém đến mức phải ghép da mà vẫn không lành hẳn. Ai cũng khuyên ông nghỉ ngơi — nhưng chưa đầy nửa năm sau, ông đã tự mình đề nghị được quay lại làm việc, trong khi vết thương vẫn còn chưa khỏi hẳn.
Ngô Gia Khảm sinh năm 1912 tại Bắc Ninh. Năm 16 tuổi, ông xin vào học việc ở nhà máy Gia Lâm, trở thành công nhân thợ nguội. Năm 1941, ông bị thực dân Pháp bắt giam ở Sơn La. Trong tù, ông vẫn giữ tinh thần đấu tranh, từng tuyệt thực đến 11 ngày buộc địch phải trả tự do. Ra tù, ông tiếp tục hoạt động chống Pháp, và năm 1944 trở thành một trong những người đầu tiên xây dựng và làm Quản đốc Xưởng Quân giới ở chiến khu Việt Bắc.
Trong quá trình mày mò nghiên cứu chế tạo vũ khí giữa hoàn cảnh thiếu thốn vật tư trang thiết bị — từ việc tìm ra công thức thuốc nổ đến đúc vỏ lựu đạn, chế kíp nổ, dây cháy chậm — sau hai tháng nỗ lực, quả lựu đạn đầu tiên của xưởng đã ra đời và thử nghiệm thành công. Nhưng cái giá phải trả không nhỏ: ông đã ba lần bị tai nạn trong lúc lao động.
Một trong những lần nghiêm trọng nhất, ông bị bỏng nặng đến mức các ngón tay co quắp, mặt mũi cháy sém, phải nằm viện suốt 7 tháng. Các bác sĩ phải cấy ghép da từ cơ thể lên mặt ông, nhưng những vết sẹo nhăn nhúm sau đó cũng không thể lành hẳn. Ông được người dân địa phương cùng anh em công nhân trong xưởng cấp cứu và khiêng đi bệnh viện ngay trong đêm xảy ra tai nạn.
Ra viện, nhiều người khuyên ông nên nghỉ ngơi, nhưng ông nghĩ dù có bị thương tật thì mình vẫn còn sức, còn làm việc được cho kháng chiến, nên tích cực rèn luyện để tay chân hoạt động trở lại bình thường. Cuối năm 1947, khi giặc Pháp tấn công lên Việt Bắc, dù các vết thương chưa khỏi hẳn, ông vẫn chủ động đề nghị cấp trên cho tiếp tục công tác, và đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ xây dựng cơ sở sản xuất thuốc đen, xây dựng thêm 2 xưởng hóa chất mới, đào tạo nhiều thợ mới cho ngành quân giới.
Ông còn có sáng kiến chế ra máy dập mồi nổ đạn giúp năng suất tăng từ 600 lên tới 14.000 cái mỗi ngày, cùng nhiều cải tiến kỹ thuật khác phục vụ sản xuất vũ khí cho cuộc kháng chiến chống Pháp. Ông trở thành một trong bảy cá nhân đầu tiên được Bác Hồ phong tặng danh hiệu Anh hùng, được xem là "Anh hùng Lao động số 1" của ngành quân giới Việt Nam.
