Bảy trăm năm dòng Bạch Đằng vẫn chảy

Trần Quốc Tuấn sinh khoảng năm 1228, là con của An Sinh vương Trần Liễu, thuộc dòng dõi hoàng tộc nhà Trần. Ông lớn lên trong một giai đoạn triều đình còn nhiều rạn nứt nội bộ, nhưng ngay từ trẻ đã bộc lộ tư chất của một người vừa giỏi binh thư vừa thấu hiểu lòng người — nền tảng để sau này ông trở thành tác giả của "Binh thư yếu lược" và "Vạn Kiếp tông bí truyền thư".

Đầu thế kỷ XIII, sau khi Mông Cổ được thống nhất, các đội quân xâm lược lần lượt tràn xuống phương Nam. Năm 1258, trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất, Trần Quốc Tuấn giữ vai trò tiết chế thủy bộ, trấn giữ biên giới. Từ một hoàng thân, ông bước hẳn vào vai trò của một người cầm quân giữa thời khắc sống còn của dân tộc.

Đến cuộc kháng chiến lần thứ hai (1285), ông được phong làm Quốc công tiết chế, thống lĩnh toàn quân. Ông là người soạn "Hịch tướng sĩ" để khích lệ tinh thần binh lính trước thế giặc mạnh, đồng thời hoạch định chiến lược rút lui bảo toàn lực lượng rồi phản công đúng thời điểm. Sử sách còn ghi lại: trước thế giặc như chẻ tre, khi vua Trần Thánh Tông thử lòng ướm hỏi có nên hàng, ông đã đáp thẳng rằng xin chịu chém đầu trước khi vua hàng giặc — một câu trả lời cho thấy ranh giới giữa sống và chết, giữa danh dự và đầu hàng, với ông không hề mơ hồ.

Ít ai nhắc rằng cha ông, Trần Liễu, từng mang mối bất bình sâu sắc với chính hoàng tộc. Nhưng khi vận nước lâm nguy, Trần Quốc Tuấn đã gác lại thù nhà, đặt vận mệnh dân tộc lên trên hết — một lựa chọn không phải ai trong hoàn cảnh ông cũng đủ bản lĩnh để làm. Suốt ba lần kháng chiến, quân dân Đại Việt phải đối mặt với một đế quốc từng khuất phục gần nửa lục địa Á – Âu; mỗi lần rút lui khỏi Thăng Long, bỏ lại kinh thành cho giặc, là một lần đánh cược toàn bộ vận mệnh vào một kế hoạch chưa ai dám chắc sẽ thành.

Đoán được đường rút của địch, Trần Hưng Đạo cho quân đóng cọc nhọn dưới lòng sông Bạch Đằng, mai phục thủy bộ dọc dãy núi Tràng Kênh. Sáng 9/4/1288, quân Trần nhử địch vào sâu rồi bất ngờ phản công đúng lúc nước triều rút. Thuyền giặc mắc cạn, vỡ trận trong chính dòng sông chúng nghĩ sẽ là đường thoát. Đây là trận đánh khép lại cả ba lần xâm lược, khẳng định một điều giản dị mà bền vững: một dân tộc biết dùng cả núi sông làm đồng minh.

Hơn bảy trăm năm sau, dòng Bạch Đằng vẫn chảy, và câu chuyện về những cọc gỗ dưới lòng sông vẫn được kể lại — không phải như một chiến tích để tự hào suông, mà như một lời nhắc: sức mạnh của một dân tộc nhỏ đôi khi không nằm ở binh khí, mà ở việc biết đặt cái chung lên trên cái riêng, đúng vào thời khắc cần phải chọn.