BCH Đoàn phường Nguyễn Uý (270)

81 NGÀY ĐÊM TRÊN "DÒNG SÔNG MÁU" THẠCH HÃN (1972)

Chiến dịch bảo vệ Thành cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972 (kéo dài từ ngày 28/06 đến ngày 16/09/1972) là một trong những chương bi tráng và khốc liệt nhất trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Giữa lòng chảo lửa ngập tràn bom đạn, sông Thạch Hãn đã trở thành tuyến đường máu thịt, cửa ngõ duy nhất để quân đội ta chi viện nhân lực và vũ khí vào trận địa. Trong bối cảnh sinh tử đó, câu chuyện về cha con lão ngư dân Triệu Phong thầm lặng chèo đò xuyên đêm vượt qua mưa bom bão đạn đã trở thành một biểu tượng bất tử cho tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường của hậu phương Quảng Trị.

Trong suốt 81 ngày đêm, quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã điên cuồng trút xuống thị xã và Thành cổ Quảng Trị hơn 328.000 tấn bom đạn.

Sức công phá tổng cộng tương đương với 7 quả bom nguyên tử mà Mỹ từng ném xuống Hiroshima (Nhật Bản) năm 1945, biến nơi đây thành "cối xay thịt" theo đúng nghĩa đen.

Sông Thạch Hãn là con đường tiếp tế độc đạo. Để chặt đứt nguồn viện trợ của ta, địch liên tục thả thủy lôi, bắn pháo tọa độ và cho máy bay ném bom oanh tạc suốt ngày đêm.

Hàng vạn chiến sĩ giải phóng quân - phần lớn đang ở độ tuổi mười tám, đôi mươi, vừa rời ghế nhà trường - đã anh dũng ngã xuống khi vượt sông, máu của các anh hòa vào dòng nước, nhuộm đỏ cả một vùng sông thắt lòng.

Tại làng Giang Hến (xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị), cụ Nguyễn Giai (thường gọi là lão ngư Triệu Phong) cùng người con dâu tương lai là cô du kích Nguyễn Thị Thu (khi đó mới 16 tuổi) đã tình nguyện tham gia vào mạng lưới giao liên, du kích địa phương.

Phương tiện hoạt động duy nhất của họ là một chiếc thuyền nan nhỏ đánh cá - tài sản quý giá nhất và cũng là kế sinh nhai của gia đình

Nhằm tránh sự phát hiện của máy bay oanh tạc và pháo sáng bủa vây, hai cha con chỉ hoạt động vào ban đêm. Khi trời vừa chập choạng tối, họ bắt đầu đẩy thuyền ra bến, mỗi đêm thực hiện liên tục hàng chục chuyến sang sông.

Chiều đi, con đò chở nặng vũ khí đạn dược, lương thực và các chiến sĩ trẻ hừng hực khí thế tiến vào trận địa. Chiều về, chiếc thuyền ấy lại gánh vác nỗi đau khi chở những thương binh đầy máu hoặc thi thể các liệt sĩ rời khỏi lòng chảo lửa.

Bất chấp những đêm lũ lớn, nước sông cuồn cuộn hay mảnh bom xé rách mạn thuyền, hai cha con vẫn giữ chặt tay chèo, mưu trí lách qua các tọa độ lửa để đưa bộ đội cập bến an toàn.

Giữa trận chiến sinh tử, phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính đã kịp thời bấm máy, ghi lại bức ảnh lịch sử mang tên: "Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ". Bức ảnh lột tả chân thực sự đối lập đầy tính nhân văn giữa nụ cười hào sảng, lạc quan của cụ Nguyễn Giai và gương mặt đượm buồn của cô du kích Nguyễn Thị Thu.

Trả lời phỏng vấn khi hòa bình lập lại, bà Nguyễn Thị Thu nghẹn ngào chia sẻ về lý do không thể mỉm cười trong bức ảnh: "Các anh bộ đội lúc sang sông ai cũng trẻ trung, nguyên vẹn. Nhưng khi trở về trên thuyền của tôi, người thì mất tay, mất chân, người thì đã hy sinh vĩnh viễn... Chứng kiến những hình ảnh đau thương đó lặp đi lặp lại mỗi đêm, tôi không tài nào cười nổi".

Sau ngày giải phóng, cụ Nguyễn Giai qua đời vào năm 1975. Bà Nguyễn Thị Thu kết hôn với con trai cụ, tiếp tục sống tại mảnh đất Triệu Phong anh hùng. Bức ảnh năm xưa hiện được lưu giữ trang trọng tại Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị như một minh chứng sống động về tình quân dân.

Con đò của hai cha con không chỉ vận chuyển vũ khí, mà còn vận chuyển ý chí, niềm tin và sự sống từ hậu phương vào tiền tuyến.

Câu chuyện đau thương và oai hùng trên sông Thạch Hãn đã trở thành nguồn cảm hứng cốt lõi cho thể loại văn học, thơ ca cách mạng. Trong đó có 4 câu thơ bất hủ của cựu chiến binh Lê Bá Dương, mỗi khi nhắc lại đều khiến người nghe xúc động:

"Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm."