BCH Đoàn phường Nguyễn Uý (60)
Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Thệ là một trong những nhân chứng sống tiêu biểu nhất cho thời khắc lịch sử ngày 30/4/1975. Sinh năm 1947 tại vùng đất Hà Nam, ông nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ và tôi luyện qua những chiến trường khốc liệt nhất. Đỉnh cao trong sự nghiệp binh nghiệp của ông chính là việc trực tiếp dẫn giải nội các chính quyền Sài Gòn ra đài phát thanh tuyên bố đầu hàng, một sự kiện chấm dứt hơn 20 năm chiến tranh chia cắt đất nước.
Sáng ngày 30/4/1975, khi đó Phạm Xuân Thệ đang là Đại úy, Trung đoàn phó Trung đoàn 66 (Sư đoàn 304, Quân đoàn 2). Ông chỉ huy một mũi tấn công bằng xe tải và xe Jeep bám đuổi sát sao sau đội hình xe tăng của Lữ đoàn 203.
Khi tiến vào Dinh Độc Lập, ông cùng các chiến sĩ nhanh chóng tràn lên tầng 2 của tòa nhà. Tại đây, ông đối mặt với Dương Văn Minh cùng toàn bộ nội các đang ngồi chờ. Trong không gian căng thẳng ấy, Tổng thống Dương Văn Minh lên tiếng: "Chúng tôi đang chờ quân giải phóng vào để bàn giao". Với bản lĩnh của một người chỉ huy dày dạn chiến trận, ông Thệ đáp lại đanh thép: "Các ông là người thất bại, các ông bị bắt làm tù binh. Các ông không còn gì để bàn giao, mà phải đầu hàng vô điều kiện!".
Nhận thấy tại Dinh không có đủ phương tiện truyền tin rộng rãi, ông Thệ quyết định áp giải Dương Văn Minh và Vũ Văn Mẫu sang Đài Phát thanh trên chiếc xe Jeep của đơn vị. Tại đây, một tình huống lịch sử đã diễn ra: soạn thảo lời đầu hàng.
Lúc bấy giờ, do chưa có văn bản chuẩn bị sẵn, ông Thệ cùng các đồng chí của mình và Chính ủy Bùi Văn Tùng đã phải ngồi viết tay lời tuyên bố đầu hàng cho Dương Văn Minh. Từng câu chữ được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo tính pháp lý và sức nặng chính trị. Ban đầu, Dương Văn Minh xin được dùng từ "Tổng thống", nhưng ông Thệ cương quyết yêu cầu phải dùng đúng danh xưng "Tôi, Dương Văn Minh - Đại tướng, Tổng thống chính quyền Sài Gòn..." để khẳng định sự sụp đổ hoàn toàn của bộ máy cũ.
Ít ai biết rằng, đằng sau vinh quang của người đầu tiên bắt sống nội các địch là một nỗi đau đáu về những người đồng đội đã nằm lại. Trung tướng Phạm Xuân Thệ thường kể lại với sự nghẹn ngào về trận đánh tại cầu Thị Nghè chỉ cách Dinh Độc Lập vài cây số.
Chỉ vài giờ trước khi hòa bình lập lại, đơn vị của ông đã phải chịu tổn thất lớn khi trúng đạn pháo của đối phương. Nhiều chiến sĩ trẻ đã ngã xuống khi chỉ còn cách đích đến cuối cùng một quãng đường rất ngắn. Đối với ông, chiến thắng 30/4 không chỉ có cờ hoa rực rỡ mà còn có màu máu của những người anh em chưa kịp nhìn thấy ánh sáng của ngày thống nhất.
Sau chiến tranh, ông tiếp tục cống hiến cho quân đội và giữ chức Tư lệnh Quân khu 1 trước khi nghỉ hưu. Năm 2011, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Dù ở vị trí nào, ông vẫn luôn giữ lối sống giản dị, khiêm nhường. Những năm tháng nghỉ hưu, ông dành nhiều thời gian để đi tìm mộ đồng đội, thăm lại những chiến trường xưa và kể lại câu chuyện lịch sử cho thế hệ trẻ với mong muốn ngọn lửa yêu nước sẽ luôn được tiếp nối.
