Bế Văn Đàn – Đôi vai làm giá súng ở Mường Pồn

Bế Văn Đàn – Đôi vai làm giá súng ở Mường Pồn

Bế Văn Đàn sinh năm 1931 trong một gia đình nghèo người dân tộc Tày, ở xóm Bản Buống, xã Triệu Ẩu, tỉnh Cao Bằng, nay là xã Bế Văn Đàn. Gia đình anh có truyền thống cách mạng: cha làm thợ mỏ, còn mẹ mất sớm khi anh còn nhỏ. Người chú hoạt động cách mạng của anh bị thực dân Pháp bắt và giết hại. Vì thế, ngay từ khi còn bé, cậu đã sớm biết thế nào là mất mát, và thế nào là cái giá của việc đi theo cách mạng.

Chân dung được phục dựng của Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Bế Văn Đàn

Cậu bé đi ở

Mồ côi mẹ, nhà lại nghèo, Bế Văn Đàn phải đi ở cho địa chủ từ khi còn rất nhỏ. Sau năm năm làm thuê, anh quyết định trốn khỏi nhà địa chủ, về sống với dì và tham gia du kích ở địa phương. Như vậy, từ một đứa trẻ đi ở, anh trở thành một thanh niên du kích, và con đường ấy dẫn anh thẳng đến quân ngũ.

Tháng 1 năm 1949, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang vào giai đoạn quyết liệt, Bế Văn Đàn xung phong vào bộ đội. Anh được biên chế vào Đại đội 674, Tiểu đoàn 251, Đại đoàn 316. Qua nhiều chiến dịch, anh luôn dũng cảm, không ngại gian khổ, chấp hành mệnh lệnh nghiêm túc, chính xác và kịp thời. Khi hy sinh, anh đã là tiểu đội phó và là đảng viên. Nhưng chặng đường quan trọng nhất vẫn còn ở phía trước, và nó bắt đầu từ cuối năm 1953.

Người liên lạc đến Mường Pồn

Lúc ấy, Đảng Cộng sản Đông Dương quyết định mở Chiến cuộc Đông Xuân 1953–1954, và đơn vị của anh hành quân ra mặt trận. Trong chiến dịch này, Bế Văn Đàn được phân công làm liên lạc tiểu đoàn, nghĩa là người luôn phải chạy giữa các đơn vị, mang mệnh lệnh đến những nơi nguy hiểm nhất. Công việc ấy không hề nhẹ nhàng, bởi một mệnh lệnh đến chậm có thể làm hỏng cả một kế hoạch, nên người liên lạc phải đi nhanh, đi đúng và nhất định phải đến nơi.

Một trong những nơi mệnh lệnh ấy cần đến gấp nhất là Mường Pồn. Tại đây, một đại đội của tiểu đoàn được giao nhiệm vụ bao vây, chặn quân Pháp, một mắt xích nhỏ nhưng quan trọng trong thế trận chung của chiến dịch. Thấy lực lượng của ta ít, quân Pháp tập trung hai đại đội, có máy bay và pháo yểm trợ, liên tiếp phản kích. Tuy vậy, cả hai lần, chúng đều bị đánh bật. Một bên liều chết xông lên, một bên kiên quyết ngăn chặn, giữ chốt.

Trong lúc đó, lệnh từ cấp trên được truyền xuống:

"Đại đội phải giữ Mường Pồn bằng bất cứ giá nào, để các đơn vị lớn có thời gian triển khai lực lượng một cách kịp thời, chu đáo cho chiến dịch."

Bế Văn Đàn lúc ấy vừa đi công tác về. Vậy mà nghe chỉ huy thông báo nhiệm vụ, anh xung phong lên đường ngay. Anh vượt qua lưới đạn dày đặc của quân Pháp, xuống tận đại đội để truyền đạt mệnh lệnh, đúng lúc và chính xác.

Khi nhiệm vụ truyền lệnh đã xong, trận đánh lại càng lúc càng ác liệt, và anh được lệnh ở lại cùng đồng đội chiến đấu. Từ một người liên lạc, anh trở thành một người lính trên chốt, cùng chia sẻ hiểm nguy với những đồng đội mà anh vừa mang lệnh đến. Nhưng chốt giữ ấy không yên được bao lâu.

Mười bảy người còn lại

Sau hai lần bị đánh bật, quân Pháp không chịu lùi. Chúng tổ chức phản kích lần thứ ba, lần này với quyết tâm mở đường tiến. Đợt tấn công đó khiến đại đội thương vong nặng, và chỉ còn mười bảy người. Bế Văn Đàn cũng đã bị thương, nhưng anh vẫn không rời trận địa.

Tệ hơn nữa, súng của ta cũng đang dần mất khả năng bắn. Một khẩu trung liên của đơn vị im bặt vì xạ thủ đã hy sinh. Khẩu trung liên của Chu Văn Pù cũng không bắn được, vì không có chỗ đặt súng. Giờ chỉ còn mười bảy con người, hai khẩu trung liên đều im tiếng, và tuyến phòng thủ có thể vỡ ra bất cứ lúc nào nếu quân địch tràn lên. Chính trong khoảnh khắc ấy, một quyết định đã được đưa ra.

Đôi vai làm giá súng

Bế Văn Đàn không chần chừ. Dù đã bị thương, anh vẫn chạy lại, cầm hai chân khẩu trung liên, đặt súng lên vai mình, rồi hô đồng đội bắn. Từ giây phút đó, đôi vai ấy không còn chỉ là vai của một người lính, mà đã trở thành chỗ dựa cho cả khẩu súng và cả chốt giữ.

Thế nhưng Chu Văn Pù vẫn còn do dự. Trước mặt anh là một người đồng đội đang bị thương, đang đỡ cả khẩu súng trên vai mình. Thấy vậy, Bế Văn Đàn nói với Pù, nhắc đến kẻ thù ngay trước mặt và những đồng đội đã ngã xuống:

"Kẻ thù trước mặt, bắn chết chúng nó đi!"

Nghe câu ấy, Pù nghiến răng bóp cò. Khẩu trung liên nổ vang, quật ngã hàng chục tên địch. Quân Pháp hốt hoảng bỏ chạy, và đợt phản kích thứ ba bị bẻ gãy.

Nhưng cái giá phải trả rất lớn. Trong những phút làm giá súng, Bế Văn Đàn bị thêm hai vết thương nữa. Dẫu vậy, anh vẫn không buông, khẩu súng vẫn nổ, vẫn đứng vững trên đôi vai ấy cho đến phút cuối. Ngày 12 tháng 12 năm 1953, ở tuổi hai mươi hai, anh hy sinh, hai tay vẫn ghì chặt chân súng trên vai.

Sau tiếng súng

Tuy anh đã ngã xuống, chốt Mường Pồn vẫn được giữ vững. Không chỉ vậy, hình ảnh người chiến sĩ lấy thân mình làm giá súng còn trở thành một trong những tấm gương tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam thời kỳ này. Tấm gương ấy cổ vũ cán bộ, chiến sĩ trên khắp mặt trận hăng hái thi đua giết giặc lập công, góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu.

Nhìn lại, sức nặng của tấm gương ấy không nằm ở một khoảnh khắc đơn lẻ, mà ở chuỗi lựa chọn nối tiếp nhau: xung phong lên đường dù vừa đi công tác về, vượt lưới đạn để truyền lệnh, ở lại chiến đấu khi đã bị thương, rồi đặt súng lên vai mình khi không còn chỗ nào khác để đặt. Lần nào anh cũng chọn ở lại cùng đồng đội.

Chính vì vậy, ngay tại đại hội mừng công của đơn vị, anh được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất và bình bầu là Chiến sĩ thi đua số 1 của tiểu đoàn. Ghi nhận đầu tiên ấy đến từ chính những người đã tận mắt chứng kiến khoảnh khắc ở Mường Pồn. Gần hai năm sau, ngày 31 tháng 8 năm 1955, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Quân công hạng Nhì, ghi nhận thành tích đặc biệt xuất sắc.

Đến tháng 5 năm 1959, Đảng, Nhà nước và nhân dân địa phương tổ chức di chuyển hài cốt của anh từ Mường Pồn về Nghĩa trang Liệt sĩ A1, nghĩa trang cấp quốc gia của tỉnh Điện Biên. Người lính từng nằm lại giữa chiến trường giờ yên nghỉ cùng những đồng đội của mình.

Mộ Bế Văn Đàn tại Nghĩa trang Đồi A1, Điện Biên

Không dừng lại ở đó, tên anh còn đi vào thơ và nhạc. Nhà thơ Chế Lan Viên viết về người chiến sĩ ngã xuống ở Mường Pồn mà chưa kịp biết mùa cam, chỉ biết hàng rào dây thép gai của đồn giặc, một con người chưa kịp hình dung ra hạnh phúc nhưng khi đồng đội cần thì không từ nan. Còn nhạc sĩ Huy Du sáng tác bài hát "Bế Văn Đàn sống mãi" vào những năm 1960, nhắc đến những em nhỏ hát về đời anh, những quả cam Mường Pồn quanh nấm mồ, và hình ảnh anh bước vào trang sách học trò. Nhờ vậy, nhiều thế hệ học sinh biết đến anh qua lời ca và trang sách.

Bài hát "Bế Văn Đàn sống mãi" của nhạc sĩ Huy Du

Từ trang sách ấy, tên anh đi ra khắp các nẻo đường: nhiều đường phố và ngôi trường ở Hà Nội, TP.HCM, Cao Bằng, Hạ Long, Đồng Hới, Pleiku và nhiều nơi khác mang tên Bế Văn Đàn. Một người lính Tày sinh ra ở xóm Bản Buống giờ có tên trên những tấm biển đường ở cả ba miền đất nước. Và ngay trên quê hương, đầu năm 2020, khi tỉnh Cao Bằng sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã, xã Triệu Ẩu, quê anh, hợp với một phần xã Hồng Đại để thành một xã mới mang tên xã Bế Văn Đàn. Còn ở nơi anh hy sinh, di tích Mường Pồn vẫn là một địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống yêu nước và tinh thần chiến đấu quả cảm cho các thế hệ sau.

Hơn bảy mươi năm đã trôi qua. Từ hình ảnh đôi vai làm giá súng giữa trận địa Mường Pồn, người lính Tày hai mươi hai tuổi đã đi tiếp qua hàng chục năm để đến với những người trẻ hôm nay, lặng lẽ thắp lên niềm tự hào dân tộc và nhắc nhớ thế hệ cha anh đã kiên cường, bất khuất để giữ vững đất nước.

Nguồn tài liệu tham khảo:

https://www.qdnd.vn/quoc-phong-an-ninh/chien-thang-dien-bien-phu-moc-son-lich-su/anh-hung/anh-hung-be-van-dan-lay-than-minh-lam-gia-sung-770856

https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BA%BF_V%C4%83n_%C4%90%C3%A0n

https://special.nhandan.vn/video-Anh-hung-liet-si-Be-Van-Dan/index.html