Bế Văn Đàn và lòng dũng cảm thầm lặng

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, vùng núi phía Bắc là nơi diễn ra nhiều cuộc chiến đấu ác liệt. Đường rừng hiểm trở, mùa đông giá buốt, những bản làng nằm giữa núi cao và thung lũng trở thành nơi người lính vừa chiến đấu, vừa hành quân, vừa gắn bó với đồng bào.

Bế Văn Đàn là một người con của đồng bào dân tộc Tày ở Cao Bằng. Anh sinh năm 1931 tại xã Triệu Ẩu, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng, nay thuộc huyện Quảng Hòa. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, từ nhỏ anh đã sớm chứng kiến cảnh quê hương chịu ách áp bức của thực dân, phong kiến.

Khi trưởng thành, Bế Văn Đàn tham gia hoạt động cách mạng và trở thành người chiến sĩ của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Những năm tháng quân ngũ của anh không bắt đầu bằng những chiến công vang dội. Phần lớn thời gian là những ngày hành quân âm thầm, những đêm ngủ rừng, những bữa cơm vội vàng và những giờ phút chờ lệnh giữa núi rừng.

Anh sống giản dị như nhiều người lính khác.

Trong đơn vị, Bế Văn Đàn được đồng đội biết đến là người chịu khó, gần gũi và có ý thức tổ chức kỷ luật. Anh không phải người thường xuyên nói về mình. Những công việc được giao, anh cố gắng hoàn thành mà không kể công.

Có những ngày hành quân rất dài. Đường núi dốc và trơn, ba lô nặng trên vai. Người lính trẻ nhiều lần phải vượt qua những con đường chỉ vừa đủ một người đi. Khi nghỉ chân, anh thường tranh thủ giúp đồng đội chỉnh lại dây ba lô hoặc san sẻ phần việc chung.

Những hành động ấy nhỏ bé đến mức nếu không để ý, người ta có thể không nhớ.

Nhưng chính trong những điều bình thường ấy, phẩm chất của người chiến sĩ dần được hình thành.

Cuối năm 1953, tình hình chiến trường Đông Dương có những chuyển biến lớn. Quân đội Pháp tập trung lực lượng xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, còn quân đội ta mở nhiều hướng chiến dịch nhằm phân tán lực lượng địch và tạo điều kiện cho chiến trường chính.

Đơn vị của Bế Văn Đàn được điều động tham gia chiến đấu.

Những ngày hành quân về hướng chiến trường ngày càng khẩn trương.

Đường đi dài, địa hình hiểm trở. Bộ đội phải vượt qua nhiều dãy núi, khe suối và những con đường đất lầy lội. Có những đêm vừa đặt lưng xuống đất chưa lâu, lệnh hành quân lại truyền đến.

Không ai hỏi bao giờ mới được nghỉ lâu.

Họ chỉ thu dọn đồ đạc rồi tiếp tục lên đường.

Bế Văn Đàn cũng như vậy.

Anh hiểu rằng phía trước sẽ là một trận chiến lớn.

Nhưng trong suy nghĩ của người lính trẻ, đó trước hết vẫn là nhiệm vụ của một người chiến sĩ.

Đến tháng 12 năm 1953, chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu được chuẩn bị ở quy mô lớn. Các đơn vị bộ đội, dân công, thanh niên xung phong và đồng bào các dân tộc từ nhiều nơi cùng hướng về chiến trường.

Bế Văn Đàn cùng đơn vị hoạt động tại khu vực Tây Bắc.

Những ngày đầu năm 1954, cuộc chiến ngày càng quyết liệt.

Đường vận chuyển bị đánh phá. Những đoàn dân công phải vượt qua những đoạn đường hiểm nguy để đưa lương thực, đạn dược và các vật dụng cần thiết lên phía trước.

Bộ đội cũng phải liên tục cơ động.

Trong những hoàn cảnh ấy, người lính không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn phải có sức chịu đựng và ý chí rất lớn.

Bế Văn Đàn vẫn lặng lẽ làm nhiệm vụ.

Anh không biết rằng những ngày tháng ấy sẽ trở thành những ngày cuối cùng của cuộc đời mình.

Tháng 11 năm 1953, trong một trận chiến đấu tại Mường Pồn, đơn vị của Bế Văn Đàn gặp tình huống đặc biệt khó khăn. Quân địch tiến công mạnh, hỏa lực dày đặc, trong khi bộ đội ta phải giữ vững trận địa.

Giữa lúc trận đánh diễn ra quyết liệt, một khẩu trung liên của đơn vị cần có vị trí đặt súng thuận lợi hơn để tiếp tục chiến đấu. Địa hình lúc đó không dễ tìm được điểm tựa.

Trong tình thế khẩn cấp, Bế Văn Đàn đã có một hành động trở thành biểu tượng của tinh thần chiến đấu của người lính Việt Nam.

Anh dùng thân mình làm giá súng cho đồng đội.

Người đồng đội phụ trách khẩu súng đã tìm cách can ngăn. Nhưng Bế Văn Đàn vẫn giữ vững tư thế, yêu cầu đồng đội tiếp tục chiến đấu.

Khẩu súng được đặt lên vai anh.

Từ vị trí ấy, hỏa lực của đơn vị tiếp tục được duy trì.

Đó không phải là một hành động được chuẩn bị trước cho một khoảnh khắc lịch sử.

Nó diễn ra trong vài phút căng thẳng của trận đánh, khi người chiến sĩ đứng trước một lựa chọn rất nhanh: hoặc chấp nhận nguy hiểm về phía mình để đồng đội có điều kiện tiếp tục chiến đấu, hoặc tìm một cách khác trong khi tình thế đang rất cấp bách.

Bế Văn Đàn đã lựa chọn điều thứ nhất.

Anh hiểu rõ sự nguy hiểm.

Nhưng anh cũng hiểu nhiệm vụ của mình.

Trong khói lửa trận địa, người chiến sĩ trẻ vẫn giữ tư thế làm điểm tựa cho khẩu súng. Đồng đội tiếp tục chiến đấu.

Trận đánh diễn ra quyết liệt.

Bế Văn Đàn bị thương nặng.

Nhưng anh vẫn không rời vị trí.

Cuối cùng, anh hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Tin người chiến sĩ Tày hy sinh được truyền trong đơn vị. Những người từng hành quân, từng ăn chung bữa cơm, từng ngủ cùng lán với anh lặng đi.

Có lẽ trong những ngày trước đó, không ai nghĩ rằng người đồng đội ít nói, luôn làm những việc bình thường ấy sẽ trở thành một biểu tượng lớn của lòng dũng cảm.

Bế Văn Đàn không để lại những bài diễn văn dài.

Anh để lại một hành động.

Một hành động diễn ra trong thời khắc khốc liệt của chiến tranh nhưng thể hiện rất rõ phẩm chất của người chiến sĩ: đặt nhiệm vụ và đồng đội lên trên sự an toàn của bản thân.

Sau khi hy sinh, tên tuổi Bế Văn Đàn được nhắc đến trong toàn quân.

Ngày 31 tháng 8 năm 1955, Nhà nước truy tặng anh danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi Bế Văn Đàn từ đó gắn liền với hình ảnh người chiến sĩ lấy thân mình làm giá súng trong trận chiến đấu tại Mường Pồn.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào khoảnh khắc ấy, người ta có thể quên mất một điều: trước khi trở thành người anh hùng, Bế Văn Đàn đã sống một cuộc đời của một người lính rất bình dị.

Anh từng hành quân trên những con đường núi.

Từng chia sẻ gian khổ với đồng đội.

Từng chịu đói rét và mệt mỏi như bao người lính khác.

Từng âm thầm hoàn thành những nhiệm vụ mà không ai đứng bên cạnh để ghi lại.

Chính những ngày tháng bình thường ấy đã làm nên một con người có thể đưa ra quyết định phi thường trong giây phút quyết định.

Nhiều năm sau chiến tranh, câu chuyện về Bế Văn Đàn vẫn được kể lại trong những buổi sinh hoạt truyền thống, trong trường học và trong các đơn vị quân đội.

Mỗi lần câu chuyện được nhắc đến, hình ảnh một người chiến sĩ trẻ giữa trận địa lại hiện lên.

Không có ánh sáng sân khấu.

Không có tiếng vỗ tay.

Chỉ có khói lửa, tiếng súng và đồng đội bên cạnh.

Và giữa khoảnh khắc ấy, một người lính trẻ đã chọn đứng vững.

Đó là lòng dũng cảm thầm lặng của Bế Văn Đàn.

Một lòng dũng cảm không bắt đầu từ mong muốn trở thành người nổi tiếng.

Nó bắt đầu từ trách nhiệm với nhiệm vụ, với đồng đội và với quê hương.

Bế Văn Đàn đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng câu chuyện của anh vẫn còn được nhắc lại qua nhiều thế hệ.

Tên anh trở thành một phần của ký ức Điện Biên và của lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam.

Giữa rất nhiều câu chuyện lớn của một cuộc chiến tranh lớn, câu chuyện về người chiến sĩ Tày ấy vẫn có sức lay động đặc biệt.

Bởi đôi khi lịch sử được làm nên không chỉ bởi những chiến dịch lớn, mà còn bởi một con người bình dị đứng lên trong một khoảnh khắc quyết định và âm thầm làm điều mà mình tin là phải làm.

Bế Văn Đàn đã sống như một người lính bình thường, chiến đấu như một người lính dũng cảm và nằm lại tuổi hai mươi để tên tuổi mình trở thành một phần của lịch sử.